ధన త్రయోదశి (ధన్వంతరి జయంతి & యమదీపం)

ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశినాడు క్షీరసాగర మథనంలో అమృత కలశంతో సమస్త రోగ నివారిణియైన ధన్వంతరి భగవానుడు అవతరించాడు. ఆధునిక కాలంలో ఇది కేవలం లోహాలు, ఆభరణాలు కొనుగోలు చేసే రోజుగా భావింపబడుతున్నప్పటికీ, సనాతన ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యానికి అధిపతియైన ఆదివైద్యుడగు ధన్వంతరిని ఆరాధించడం మరియు అపమృత్యు నివారణకై దక్షిణ దిశగా యమదీపం వెలిగించడం పరమ ముఖ్యమైన విధులు.

దేవాసురులు అమృతము కొరకు క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తున్న తరుణంలో అష్టాదశ పురాణాల ప్రకారం అనేక దివ్య వస్తువులు, దేవతలు ఉద్భవించారు. అందులో అత్యంత ప్రశస్తమైన ఘట్టం ధన్వంతరి ఆవిర్భావం. శ్రీమద్భాగవతం అష్టమ స్కంధం ఎనిమిదవ అధ్యాయంలో శుకమహర్షి పరీక్షిత్తునకు వివరించినట్లుగా — పీతాంబరధారియై, సుమృష్ట మణికుండలములతో ప్రకాశిస్తూ, కంఠమున వనమాలను ధరించి, నాలుగు భుజములలో ఒకదానియందు పూర్ణ అమృత కలశమును బూని శ్రీమహావిష్ణువు అంశావతారుడైన ధన్వంతరి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయుర్వేద శాస్త్ర ప్రవర్తకుడైన ధన్వంతరి అవతరించిన ఈ త్రయోదశి రోగ విముక్తికి, ఆయుష్షు వృద్ధికి అత్యంత మూలమైన పర్వదినము.

• 1
  సూర్యోదయ వేళ శుచియై ధన్వంతరి భగవానుని పటం లేదా విష్ణుమూర్తి ప్రతిమ వద్ద నేతి దీపం వెలిగించి, తులసీదళాలు మరియు పసుపు పుష్పాలతో పూజించడం.
• 2
  ధన్వంతరి మూలమంత్రమును ('ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ధన్వంతరయే అమృతకలశహస్తాయ...') 11 లేదా 108 సార్లు పఠించడం.
• 3
  నైవేద్యంగా ఆవుపాలు, పటికబెల్లం లేదా పరమాన్నం సమర్పించడం.
• 4
  ప్రదోష సంధ్యా సమయంలో గృహమునకు వెలుపల దక్షిణ దిక్కు ముఖముగా మట్టి ప్రమిదలో నువ్వుల నూనెతో నాలుగు వత్తుల 'యమదీపం' వెలిగించి కుటుంబ రక్షణ కోరడం.