శివ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రం

కృపా సాగరాయ = దయా సముద్రుడైనవాడికి ఆశు కావ్య ప్రదాయ = వెంటనే కవిత్వమును అనుగ్రహించువానికి ప్రణమ్ర-అఖిల-అభీష్ట-సందాయకాయ = నమస్కరించిన వారి సమస్త కోరికలను నెరవేర్చువానికి యతీంద్రైః = మునీశ్వరుల చేత / యతీశ్వరుల చేత ఉపాస్య-అంఘ్రి-పాథోరుహాయ = సేవింపబడే పాదపద్మములు కలవానికి ప్రబోధ ప్రదాత్రే = ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవానికి నమః శంకరాయ = శంకరునికి నా నమస్కారము

చిద్-ఆనంద రూపాయ = చిదానంద స్వరూపుడైన వానికి చిన్ముద్రికా-ఉద్యత్-కరాయ = చిన్ముద్రతో శోభిల్లుతున్న హస్తములు కలవానికి ఈశ-పర్యాయ-రూపాయ = ఈశ్వరునికి ప్రత్యామ్నాయ రూపమైనవానికి (సాక్షాత్ శివరూపుడికి) తుభ్యం = నీ కొరకు వేద-ఉత్తమాంగైః = వేద శిరోభాగములైన ఉపనిషత్తుల చేత ముదా గీయమానాయ = ఆనందముతో కీర్తింపబడువానికి శ్రిత-ఆనంద-దాత్రే = ఆశ్రయించినవారికి ఆనందమును ఇచ్చువానికి నమః శంకరాయ = శంకరునికి నా నమస్కారము

జటాజూట మధ్యే = జటాజూటము మధ్యలో పురా = పూర్వము యా = ఏ గంగానది అయితే సురాణాం ధునీ = దేవతా నదియై ఉండెనో సా = ఆ నదియే అద్య = ఇప్పుడు కర్మంది-రూపస్య = సన్యాసి రూపమున ఉన్న శంభోః = పరమశివుడైన నీ యొక్క గలే = కంఠమునందు మల్లికా-మాలికా-వ్యాజతః = మల్లెపూల దండ అనే నెపముతో విభాతీతి = ప్రకాశించుచున్నదని మన్యే = భావించుచున్నాను గురో = ఓ గురుదేవా! కిం తథైవ = అది నిజముగా అటులనేనా?

నఖ-ఇందు-ప్రభా = గోళ్ళనెడి చంద్రుల కాంతి చేత ధూత = పోగొట్టబడిన నమ్ర-అలి-హార్ద = నమస్కరించిన శిష్య సమూహము యొక్క హృదయమునందలి అంధకార వ్రజాయ = చీకటి సమూహము కలవానికి అబ్జ-మందస్మితాయ = పద్మము వంటి మందహాసము కలవానికి మహా-మోహ-పాథోనిధేః = మహా మోహ సముద్రమునకు బాడబాయ = బడబాగ్ని వంటివానికి ప్రశాంతాయ = ప్రశాంత చిత్తుడైనవానికి కుర్మో నమః = నమస్కారము చేయుచున్నాము శంకరాయ = శంకరునికి

ప్రణమ్ర-అంతరంగ-అబ్జ = నమస్కరించిన వారి హృదయ కమలమునకు బోధ ప్రదాత్రే = జ్ఞానమును ప్రసాదించువానికి దివారాత్రం = పగలు రాత్రి అవ్యాహత-ఉస్రాయ = అడ్డులేని కిరణములు కలవానికి కామమ్ = కోరుకున్నట్లుగా చిత్రాయ = ఆశ్చర్యకరమైన క్షపేశాయ = చంద్రుడైనవానికి లక్ష్మ-క్షయాభ్యాం = మచ్చలు మరియు క్షీణతలతో విహీనాయ = సంబంధం లేనివానికి కుర్మో నమః శంకరాయ = అటువంటి శంకరునికి నమస్కరించుచున్నాము

ప్రణమ్ర-ఆస్య-పాథోజ = నమస్కరించిన వారి ముఖ పద్మములకు మోద ప్రదాత్రే = ఆనందమును ఇచ్చువానికి సదా = ఎల్లప్పుడూ అంతః-తమః-స్తోమ = హృదయమునందలి అజ్ఞాన చీకటి సమూహమును సంహార కర్త్రే = నశింపజేయువానికి రజన్యామ్ అపి = రాత్రి వేళలందు కూడా ఇద్ధ ప్రకాశాయ = తీవ్రమైన కాంతి కలవానికి హి అపూర్వాయ = అపూర్వమైన పూష్ణే = సూర్య స్వరూపుడైన వానికి కుర్మో నమః శంకరాయ = శంకరునికి నమస్కరిస్తున్నాము

నతానాం = నమస్కరించిన వారి యొక్క హృదబ్జాని = హృదయ పద్మములను శీఘ్రం = త్వరగా ఆశు = వెంటనే యోగ ప్రదానేన = యోగమును ప్రసాదించుట ద్వారా కరోమి = వికసింపజేయుచున్నాను నూనమ్ = నిశ్చయముగా ప్రబోధాయ చ = జ్ఞాన బోధ కొరకా ఇత్థం = ఈ విధముగా ప్రఫుల్లాని సరోజాని = వికసించిన పద్మములను ధత్సే కిం = ధరించావా ఏమి? భో గురో = ఓ సద్గురు దేవా! మహ్యమ్ బ్రూహి = నాకు సెలవియ్యండి

ప్రభా = కాంతి చేత ధూత = తిరస్కరింపబడిన చంద్ర ఆయుతాయ = పదివేల చంద్రుల కాంతిని మించినవానికి ఆనతానాం సమూహాయ = నమస్కరించిన భక్తుల సమూహమునకు శీఘ్రం అఖిల-ఇష్ట-ప్రదాయ = త్వరగా సమస్త కోరికలను ప్రసాదించువానికి నమ్ర-ఓఘ-దుఃఖ-అఘ-పంక్తేః = నమస్కరించిన వారి దుఃఖములనే బురద సమూహమునకు ప్రతీపాయ = విరోధి అయినవానికి ముదా = సంతోషముతో సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ నమః శంకరాయ స్యాత్ = శంకరునికి నా నమస్కారము ఉండుగాక

ఈశ = ఓ స్వామీ! తత్త్వ-అవబోధాత్ = తత్త్వబోధ వలన నతానాం మనోభ్యః = నమస్కరించిన వారి మనస్సుల నుండి వినిష్కాసితాని = బయటకు తరిమివేయబడినవై హి అనన్య-ఆశ్రయాణి = వేరే ఆశ్రయము లేనివైన రజాంసి = రజోగుణములు (లేదా ధూళి కణాలు) పాద-అంబుజాతం = నీ పాద పద్మమును ప్రపన్నాని = ఆశ్రయించినవి గురో = ఓ గురుదేవా! రక్త-వస్త్ర-అపదేశాత్ = ఎర్రటి వస్త్రము (కాషాయ వస్త్రము) అనే నెపముతో బిభర్షి = ఆ ఎరుపుదనాన్ని ధరించావా?

ఆనతానాం జనానాం = నమస్కరించిన జనుల యొక్క మతేః = బుద్ధిని వేద-శీర్ష-అధ్వ = ఉపనిషత్తుల మార్గమునకు సంప్రాపకాయ = చేర్చువానికి కృపా-ఆర్ద్రైః = దయతో తడిసిన కటాక్షైః = కటాక్ష వీక్షణముల చేత పాప బృందస్య = పాప సమూహము యొక్క తతేః = పరంపరను శీఘ్రం నిహంత్రే = త్వరగా సంహరించువానికి స్మితాస్యాయ = చిరునవ్వు గల ముఖము కలవానికి కుర్మో నమః శంకరాయ = శంకరునికి నమస్కారము చేయుచున్నాము

పురా = పూర్వము సుపర్వ-ఉక్తి = సంస్కృత భాషా పాండిత్యం యొక్క గంధేన = వాసన చేత కూడా హీనాయ = లేనివాడనైనప్పటికీ తోటకాయ = తోటకాచార్యునికి తూర్ణం = శీఘ్రముగా అఖిల జ్ఞాన దాత్రే = సమస్త విద్యలను ప్రసాదించిన వానికి పదాబ్జ మ్రదిమ్నా = పాదపద్మముల కోమలత్వము చేత ప్రవాలీయ గర్వ-అపహారస్య = ఎర్రటి లేత చిగురుటాకుల యొక్క కోమలత్వ గర్వాన్ని హరించువానికి కర్త్రే = చేయువానికి నమః శంకరాయ = శంకరునికి నా నమస్కారము

భవ-అంభోధి = సంసార సముద్రమునందు మగ్నాన్ = మునిగిపోయిన దుఃఖ యుక్తాన్ = దుఃఖముతో కూడిన జనాన్ = జనులను జవాత్ = శీఘ్రముగా ఉద్దిధీర్షుః = ఉద్ధరించువాడవు భవాన్ ఇతి = నువ్వే అని అహో = ఆశ్చర్యము! అహం = నేను తే = నీ యొక్క అన్యాదృశాం = సాటిలేని / అసాధారణమైన కీర్తిం = కీర్తిని విదిత్వా హి = తెలుసుకొనియే గదా అస్త-యత్నః = ఎటువంటి శ్రమ లేనివాడనై నిర్విశంకః = ఎటువంటి అనుమానము లేకుండా సుఖం = సుఖముగా స్వపిమి = నిద్రించుచున్నాను

ఇతి = ఇంతటితో శ్రీ శంకరాచార్య = శ్రీ శంకరాచార్యుల వారిని ఉద్దేశించిన భుజంగప్రయాత స్తోత్రం = భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో సాగిన స్తోత్రం సమాప్తం = ముగిసినది