ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవమనుష్యా దిశో వ్యభజన్త ప్రాచీ-న్దేవా దఖ్షిణా పితరః ప్రతీచీ-మ్మనుష్యా ఉదీచీగ్ం రుద్రా య-త్ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవలోకమేవ త-ద్యజమాన ఉపావర్తతే పరి శ్రయత్యన్తర్హితోహి దేవలోకో మనుష్యలోకా-న్నాస్మాల్లోకా-థ్స్వేతవ్యమివేత్యాహుః కో హి త-ద్వేద య-ద్యముష్మింల్లోకే-ఽస్తి వా న వేతి దిఖ్ష్వతీ కాశాన్ కరో- [దిఖ్ష్వతీ కాశాన్ కరోతి, ఉభయో] 1
-త్యుభయో-ర్లోకయో-రభిజిత్యై కేశశ్మశ్రు వపతే నఖాని ని కృన్తతే మృతా వా ఏషా త్వగమేద్ధ్యా య-త్కేశశ్మశ్రు మృతామేవ త్వచమ-మేద్ధ్యామపహత్య యజ్ఞియో భూత్వా మేధముపైత్యఙ్గిరస-స్సువర్గం-లోంకం-యంన్తో-ఽఫ్సు దీఖ్షాతపసీ ప్రావేశయన్నఫ్సు స్నాతి సాఖ్షాదేవ దీఖ్షాతపసీ అవ రున్ధే తీర్థే స్నాతి తీర్థే హి తే తా-మ్ప్రావేశయ-న్తీర్థే స్నాతి [ ] 2
తీర్థమేవ సమానానా-మ్భవత్యపో-ఽశ్ఞాత్యన్తరత ఏవ మేద్ధ్యో భవతి వాససా దీఖ్షయతి సౌమ్యం-వైం ఖ్షౌమ-న్దేవతయా సోమమేష దేవతాముపైతి యో దీఖ్షతే సోమస్య తనూరసి తనువ-మ్మే పాహీత్యాహ స్వామేవ దేవతాముపైత్యథో ఆశిషమేవైతామా శాస్తే ఽగ్నేస్తూషాధానం-వాంయోర్వాతపాన-మ్పితృణా-న్నీవి-రోషధీనా-మ్ప్రఘాత [-రోషధీనా-మ్ప్రఘాతః, ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో] 3
ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో విశ్వేషా-న్దేవానామోతు ర్నఖ్షత్రాణా-మతీకాశాస్తద్వా ఏత-థ్సర్వ దేవత్యం-యం-ద్వాసో య-ద్వాససా దీఖ్షయతి సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-ర్దీఖ్షయతి బహిఃప్రాణో వై మనుష్యస్త-స్యాశన-మ్ప్రాణో-ఽశ్ఞాతి సప్రాణ ఏవ దీఖ్షత ఆశితో భవతి యావానేవాస్య ప్రాణస్తేన సహ మేధముపైతి ఘృత-న్దేవానా-మ్మస్తు పితృణా-న్నిష్పక్వ-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వా [-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వై, ఏత-థ్సర్వదేవత్యం] 4
ఏత-థ్సర్వదేవత్యం-యంన్నవనీతం-యంన్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ప్రచ్యుతో వా ఏషో-ఽస్మాల్లోకాదగతో దేవలోకం-యోం దీఖ్షితో ఽన్తరేవ నవనీత-న్తస్మా-న్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే ఽనులోమం-యంజుషా వ్యావృత్త్యా ఇన్ద్రో వృత్రమహ-న్తస్య కనీనికా పరా-ఽపత-త్తదాఞ్జనమ-భవద్యదాఙ్క్తే చఖ్షురేవ భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే దఖ్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే [దఖ్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే, సవ్యగ్ం హి] 5
సవ్యగ్ం హి పూర్వ-మ్మనుష్యా ఆఞ్జతే న ని ధావతే నీవ హి మనుష్యా ధావన్తే పఞ్చ కృత్వ ఆ-ఽఙ్క్తే పఞ్చాఖ్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పరిమితమాఙ్క్తే ఽపరిమితగ్ం హి మనుష్యా ఆఞ్జతే సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే- ఽపతూలయా హి మనుష్యా ఆఞ్జతే వ్యావృత్త్యై యదపతూలయాఞ్జీత వజ్ర ఇవ స్యా-థ్సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే మిత్రత్వాయే- [మిత్రత్వాయ, ఇన్ద్రో] 6
-న్ద్రో వృత్రమహన్థ్సో-ఽ(1)పో-ఽ(1)భ్య-మ్రియత తాసాం-యంన్మేద్ధ్యం-యంజ్ఞియగ్ం సదేవమాసీ-త్తదపోదక్రామ-త్తే దర్భా అభవన్. యద్దర్భపుఞ్జీలైః పవయతి యా ఏవ మేద్ధ్యా యజ్ఞియా-స్సదేవా ఆపస్తాభిరేవైన-మ్పవయతి ద్వాభ్యా-మ్పవయత్య-హోరాత్రాభ్యామేవైన-మ్పవయతి త్రిభిః పవయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభిరేవైనం-లోంకైః పవయతి పఞ్చభిః [పఞ్చభిః, పవయతి పఞ్చాఖ్షరా] 7
పవయతి పఞ్చాఖ్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞాయైవైన-మ్పవయతి షడ్భిః పవయతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-మ్పవయతి సప్తభిః పవయతి సప్త ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవైన-మ్పవయతి నవభిః పవయతి నవ వై పురుషే ప్రాణా-స్సప్రాణమేవైన-మ్పవయత్యేకవిగ్ంశత్యా పవయతి దశ హస్త్యా అఙ్గులయో దశ పద్యా ఆత్మైకవిగ్ంశో యావానేవ పురుషస్త-మపరివర్గ- [పురుషస్త-మపరివర్గమ్, పవయతి చిత్పతిస్త్వా] 8
-మ్పవయతి చిత్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ మనో వై చిత్పతిర్మనసైవైన-మ్పవయతి వాక్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ వాచైవైన-మ్పవయతి దేవస్త్వా సవితా పునాత్విత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్పవయతి తస్య తే పవిత్రపతే పవిత్రేణ యస్మై క-మ్పునే తచ్ఛకేయమిత్యా-హా-ఽఽశిషమేవైతామా శాస్తే ॥ 9 ॥ (అతీకాశాన్ కరోత్య - వేశయ-న్తిర్థ స్నాతి - ప్రఘాతో - మనుష్యాణా-న్తద్వా - ఆ-ఽఙ్క్తే - మిత్రత్వాయ - పఞ్చభి - రపరివర్గ - మష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
పదార్థము & తాత్పర్యము:
• శ్లోకము (1): ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవమనుష్యా దిశో వ్యభజన్త ప్రాచీ-న్దేవా దఖ్షిణా పితరః ప్రతీచీ-మ్మనుష్యా ఉదీచీగ్ం రుద్రా య-త్ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవలోకమేవ త-ద్యజమాన ఉపావర్తతే పరి శ్రయత్యన్తర్హితోహి దేవలోకో మనుష్యలోకా-న్నాస్మాల్లోకా-థ్స్వేతవ్యమివేత్యాహుః కో హి త-ద్వేద య-ద్యముష్మింల్లోకే-ఽస్తి వా న వేతి దిఖ్ష్వతీ కాశాన్ కరో- [దిఖ్ష్వతీ కాశాన్ కరోతి, ఉభయో] 1 -త్యుభయో-ర్లోకయో-రభిజిత్యై కేశశ్మశ్రు వపతే నఖాని ని కృన్తతే మృతా వా ఏషా త్వగమేద్ధ్యా య-త్కేశశ్మశ్రు మృతామేవ త్వచమ-మేద్ధ్యామపహత్య యజ్ఞియో భూత్వా మేధముపైత్యఙ్గిరస-స్సువర్గం-లోంకం-యంన్తో-ఽఫ్సు దీఖ్షాతపసీ ప్రావేశయన్నఫ్సు స్నాతి సాఖ్షాదేవ దీఖ్షాతపసీ అవ రున్ధే తీర్థే స్నాతి తీర్థే హి తే తా-మ్ప్రావేశయ-న్తీర్థే స్నాతి [ ] 2 తీర్థమేవ సమానానా-మ్భవత్యపో-ఽశ్ఞాత్యన్తరత ఏవ మేద్ధ్యో భవతి వాససా దీఖ్షయతి సౌమ్యం-వైం ఖ్షౌమ-న్దేవతయా సోమమేష దేవతాముపైతి యో దీఖ్షతే సోమస్య తనూరసి తనువ-మ్మే పాహీత్యాహ స్వామేవ దేవతాముపైత్యథో ఆశిషమేవైతామా శాస్తే ఽగ్నేస్తూషాధానం-వాంయోర్వాతపాన-మ్పితృణా-న్నీవి-రోషధీనా-మ్ప్రఘాత [-రోషధీనా-మ్ప్రఘాతః, ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో] 3 ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో విశ్వేషా-న్దేవానామోతు ర్నఖ్షత్రాణా-మతీకాశాస్తద్వా ఏత-థ్సర్వ దేవత్యం-యం-ద్వాసో య-ద్వాససా దీఖ్షయతి సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-ర్దీఖ్షయతి బహిఃప్రాణో వై మనుష్యస్త-స్యాశన-మ్ప్రాణో-ఽశ్ఞాతి సప్రాణ ఏవ దీఖ్షత ఆశితో భవతి యావానేవాస్య ప్రాణస్తేన సహ మేధముపైతి ఘృత-న్దేవానా-మ్మస్తు పితృణా-న్నిష్పక్వ-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వా [-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వై, ఏత-థ్సర్వదేవత్యం] 4 ఏత-థ్సర్వదేవత్యం-యంన్నవనీతం-యంన్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ప్రచ్యుతో వా ఏషో-ఽస్మాల్లోకాదగతో దేవలోకం-యోం దీఖ్షితో ఽన్తరేవ నవనీత-న్తస్మా-న్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే ఽనులోమం-యంజుషా వ్యావృత్త్యా ఇన్ద్రో వృత్రమహ-న్తస్య కనీనికా పరా-ఽపత-త్తదాఞ్జనమ-భవద్యదాఙ్క్తే చఖ్షురేవ భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే దఖ్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే [దఖ్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే, సవ్యగ్ం హి] 5 సవ్యగ్ం హి పూర్వ-మ్మనుష్యా ఆఞ్జతే న ని ధావతే నీవ హి మనుష్యా ధావన్తే పఞ్చ కృత్వ ఆ-ఽఙ్క్తే పఞ్చాఖ్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పరిమితమాఙ్క్తే ఽపరిమితగ్ం హి మనుష్యా ఆఞ్జతే సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే- ఽపతూలయా హి మనుష్యా ఆఞ్జతే వ్యావృత్త్యై యదపతూలయాఞ్జీత వజ్ర ఇవ స్యా-థ్సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే మిత్రత్వాయే- [మిత్రత్వాయ, ఇన్ద్రో] 6 -న్ద్రో వృత్రమహన్థ్సో-ఽ(1)పో-ఽ(1)భ్య-మ్రియత తాసాం-యంన్మేద్ధ్యం-యంజ్ఞియగ్ం సదేవమాసీ-త్తదపోదక్రామ-త్తే దర్భా అభవన్. యద్దర్భపుఞ్జీలైః పవయతి యా ఏవ మేద్ధ్యా యజ్ఞియా-స్సదేవా ఆపస్తాభిరేవైన-మ్పవయతి ద్వాభ్యా-మ్పవయత్య-హోరాత్రాభ్యామేవైన-మ్పవయతి త్రిభిః పవయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభిరేవైనం-లోంకైః పవయతి పఞ్చభిః [పఞ్చభిః, పవయతి పఞ్చాఖ్షరా] 7 పవయతి పఞ్చాఖ్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞాయైవైన-మ్పవయతి షడ్భిః పవయతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-మ్పవయతి సప్తభిః పవయతి సప్త ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవైన-మ్పవయతి నవభిః పవయతి నవ వై పురుషే ప్రాణా-స్సప్రాణమేవైన-మ్పవయత్యేకవిగ్ంశత్యా పవయతి దశ హస్త్యా అఙ్గులయో దశ పద్యా ఆత్మైకవిగ్ంశో యావానేవ పురుషస్త-మపరివర్గ- [పురుషస్త-మపరివర్గమ్, పవయతి చిత్పతిస్త్వా] 8 -మ్పవయతి చిత్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ మనో వై చిత్పతిర్మనసైవైన-మ్పవయతి వాక్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ వాచైవైన-మ్పవయతి దేవస్త్వా సవితా పునాత్విత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్పవయతి తస్య తే పవిత్రపతే పవిత్రేణ యస్మై క-మ్పునే తచ్ఛకేయమిత్యా-హా-ఽఽశిషమేవైతామా శాస్తే ॥ 9 ॥ (అతీకాశాన్ కరోత్య - వేశయ-న్తిర్థ స్నాతి - ప్రఘాతో - మనుష్యాణా-న్తద్వా - ఆ-ఽఙ్క్తే - మిత్రత్వాయ - పఞ్చభి - రపరివర్గ - మష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
తాత్పర్యము:
6.1 - ప్రాచీనవగం శఙ్కరోతి - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః లోని ఈ శ్లోక పారాయణ వలన సమస్త విఘ్నములు, భయములు మరియు గ్రహదోషములు తొలగిపోతాయి. భగవదనుగ్రహము, మానసిక ప్రశాంతత మరియు సకల కార్యవిజయం సిద్ధించును.