BG 14.12:దేహములోని అన్ని ద్వారములు జ్ఞానముచే ప్రకాశితమైనప్పుడు, అది సత్త్వగుణము యొక్క ప్రకటితము అని తెలుసుకొనుము. రజో గుణము ప్రబలినప్పుడు, ఓ అర్జునా, లోభము (దురాశ), ప్రాపంచిక లాభము కోసం పరిశ్రమ, వ్యాకులత, మరియు యావ పెంపొందుతాయి. ఓ అర్జునా – అజ్ఞానము...
సర్వద్వారేషు దేహేఽస్మిన్ ప్రకాశ ఉపజాయతే ।
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్ వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత ।। 11 ।।
లోభః ప్రవృత్తిరారంభః కర్మణామశమః స్పృహా ।
రజస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే భరతర్షభ ।। 12 ।।
అప్రకాశోఽప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ ।
తమస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే కురునందన ।। 13 ।।
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్ వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత ।। 11 ।।
లోభః ప్రవృత్తిరారంభః కర్మణామశమః స్పృహా ।
రజస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే భరతర్షభ ।। 12 ।।
అప్రకాశోఽప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ ।
తమస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే కురునందన ।। 13 ।।
సర్వ — అన్ని; ద్వారేషు — ద్వారముల గుండా; దేహే — శరీరము; అస్మిన్ — దీనిలో; ప్రకాశః — ప్రకాశము; ఉపజాయతే — వ్యక్తమై; జ్ఞానం — జ్ఞానము; యదా — ఎప్పుడైతే; తదా — అప్పుడు; విద్యాత్ — తెలుసుకొనుము; వివృద్ధం — ప్రబలమగును; సత్త్వం — సత్త్వ గుణము; ఇతి — ఈ విధముగా; ఉత — ఖచ్చితముగా; లోభః — లోభము (దురాశ); ప్రవృత్తిః — ప్రవృత్తి; ఆరంభః — పరిశ్రమ; కర్మణామ్ — కామ్య కర్మల కోసం; అశమః — వ్యాకులత; స్పృహా — యావ; రజసి — రజో గుణము యొక్క; ఏతాని — ఇవి; జాయంతే — పెరుగును; వివృద్ధే — ప్రబలమైనప్పుడు; భరత-ఋషభ — భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, అర్జునా; అప్రకాశః — అజ్ఞానం; అప్రవృత్తిః — జడత్వం; చ — మరియు; ప్రమాదః — ��ిర్లక్ష్యము; మోహః — మోహము; ఏవ — నిజముగా; చ — మరియు; తమసి — తమోగుణము; ఏతాని — ఇవి; జాయంతే — కనిపించును; వివృద్ధే — ప్రబలమైనప్పుడు; కురు-నందన — కురునందనా, అర్జునా.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
రజో గుణ విజృంభణ
అత్యాశ, అలజడి మరియు అశాంతితో పరిగెత్తించే క్రియాశీలత
The Surge of Rajas: Greed, Restlessness, and Passionate Desires
తీరని కోరికలతో ఎండమావుల వెనుక పరుగెత్తే జింకను చూసావు కదా అది ఎప్పటికీ నీటిని కనుగొనలేదు, చివరకు అలసిపోతుంది. ఈ శ్లోకంలో పరమాత్మ రజో గుణం మనలో ప్రబలమైనప్పుడు కలిగే మానసిక వికారాలను ఎంతో నిశితంగా ఆవిష్కరిస్తున్నాడు.
శ్రీ భగవానుడు పలికాడు: 'ఓ భరతశ్రేష్ఠుడా! రజో గుణము మనస్సులో పెరిగినప్పుడు లోభత్వము (అత్యాశ), ప్రవృత్తి (భౌతిక విషయాలపై అత్యంత అనురక్తి), అశాంతి (నిరంతర అలజడి), మరియు స్పృహ (తీరని కోరికలు) జన్మిస్తాయి.'
రజో గుణం ఉన్నవాడు ఎంత సంపాదించినా తృప్తి చెందడు, ఎప్పుడూ ఏదో ఒక పనిలో నిమగ్నమై మనశ్శాంతిని కోల్పోతాడు.
రజో గుణ ప్రేరితుడు ఎల్లప్పుడూ తనను తాను నిరూపించుకోవాలనే తాపత్రయంలో పడిపోతాడు. ఇది అతనిని భగవంతుడికి దూరం చేసి, సంసార సాగరంలో ముంచివేస్తుంది.
రజో గుణం యొక్క ముఖ్య లక్షణం 'లోభః' (అత్యాశ). పక్కవాడి సొమ్మును కూడా తనది చేసుకోవాలనే దురాశ దీని వల్లనే కలుగుతుంది. 'ప్రవృత్తి' అంటే నిరంతరం ఏదో ఒక ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించడం, ఒక వ్యాపారం తర్వాత మరొకటి చేస్తూ తన కుటుంబానికి, భగవంతునికి కనీసం సమయం కూడా ఇవ్వలేనంతగా బిజీ అయిపోవడం.
ఈ స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తి ఎప్పుడూ 'భవిష్యత్తు' గురించే ఆలోచిస్తూ ప్రశాంతమైన 'వర్తమానాన్ని' కోల్పోతాడు. అతని నిద్ర కరువవుతుంది, గుండెల్లో ఆందోళన పెరుగుతుంది. ఈ రాజసిక అలజడి నుండి విముక్తి పొందాలంటే భగవత్ సేవలో నిష్కామ కర్మలను చేస్తూ మనస్సును కృష్ణుడి పాదపద్మాలపై లగ్నం చేయాలి.
ప్రాపంచిక వస్తువులను మరియు ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించాలనే అదుపులేని కోరిక.
దీనిని నియంత్రించడానికి నిత్యము రామనామ స్మరణ, ధ్యానము మరియు ఇంద్రియ నిగ్రహము అత్యంత అవసరం.