BG 14.22:శ్రీ భగవానుడు పలికెను: ఓ అర్జునా, ఈ త్రిగుణములకు అతీతులైనవారు - (సత్త్వ గుణ జనితమైన) ప్రకాశమును కానీ, (రజో గుణ జనితమైన) కార్యకలాపములను కానీ, లేదా (తమో గుణ జనితమైన) మోహభ్రాంతిని కానీ - అవి పుష్కలంగా ఉన్నప్పుడు ద్వేషించరు, లేదా, అవి లేనప్పుడు...
శ్రీ భగవానువాచ ।
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ ।
న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి ।। 22 ।। ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే ।
గుణా వర్తంత ఇత్యేవం యోఽవతిష్ఠతి నేంగతే ।। 23 ।।
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ ।
న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి ।। 22 ।। ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే ।
గుణా వర్తంత ఇత్యేవం యోఽవతిష్ఠతి నేంగతే ।। 23 ।।
శ్రీ భగవాన్-ఉవాచ — శ్రీ భగవానుడు ఇలా పలికెను; ప్రకాశం — ప్రకాశము; చ — మరియు; ప్రవృతిం — క్రియాకలాపములు; చ — మరియు; మోహం — మోహము (భ్రమ); ఏవ — అయినా; చ — మరియు; పాండవ — అర్జునా, పాండు పుత్రుడా; న ద్వేష్టి — ద్వేషించరు; సంప్రవృత్తాని — ఉన్నప్పుడు; న నివృత్తాని — లేనప్పుడు; కాంక్షతి — వాటి కోసం తాపత్రయపడడు; ఉదాసీన-వత్ — ఉదాసీనముగా ఉంటూ (తటస్థముగా); ఆసీనః — స్థితమై ఉండి; గుణైః — ప్రకృతి గుణములు; యః — ఎవరైతే; న విచాల్యతే — కలతచెందరో; గుణా — ప్రకృతి త్రి-గుణములు; వర్తంతే — ప్రవర్తించుతున్నవి; ఇతి ఏవం — అని తెలుసుకుని; యః — ఎవరైతే; అవతిష్ఠతి — ఆత్మ యందే స్థితమై ఉండి; న ఇంగతే — చలించకుండా ఉంటారు.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
ఉదాసీనత మరియు సాక్షిత్వము
గుణముల రాకపోకలకు చలించని పరమ ప్రశాంతత
The Neutral Witness: Unmoved by the Appearance and Disappearance of Gunas
ఆకాశంలో మేఘాలు వస్తుంటాయి, పోతుంటాయి, కానీ ఆకాశం వాటికి ఏమాత్రం అంటుకోకుండా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది కదా గుణాతీతుని మనస్సు కూడా అంతే. ఈ శ్లోకంలో పరమాత్మ అర్జునుడి ప్రశ్నకు సమాధానంగా గుణాతీతుని ప్రథమ మరియు అత్యంత విశిష్టమైన లక్షణాన్ని చెప్తున్నాడు.
శ్రీ భగవానుడు పలికాడు: 'ఓ పాండవా! బుద్ధిలో సత్త్వ గుణ జనితమైన ప్రకాశము, రజో గుణ జనితమైన ప్రవృత్తి, మరియు తమో గుణ జనితమైన మోహము కలిగినప్పుడు వాటిని ద్వేషించనివాడు, అవి తొలగిపోయినప్పుడు వాటి కొరకు ఆశించనివాడు గుణాతీతుడు అని చెప్పబడును.'
గుణాల ప్రభావం మనస్సుపై సహజంగా జరిగినా, వాటితో తాదాత్మ్యం చెందకుండా ఉండటమే నిజమైన సమత్వం.
గుణాతీతుడు తన మనస్సులో రజో గుణ ప్రభావంతో పనుల అలజడి వచ్చినా ద్వేషించడు, తమో గుణ జడత్వం వచ్చినా విలపించడు. అతను తనను తాను ఎల్లప్పుడూ ఆత్మగా మాత్రమే దర్శిస్తాడు.
ఈ శ్లోకం ద్వారా భగవంతుడు మన దైనందిన సాధనకు ఒక అద్భుతమైన సూత్రాన్ని ఇస్తున్నాడు. మనలో చాలామంది ధ్యానంలో కూర్చున్నప్పుడు మనసు నిలకడగా లేదని బాధపడుతుంటారు, కోపం రాగానే మనల్ని మనం నిందించుకుంటుంటాము. కానీ భగవంతుడు అంటున్నాడు - ఆ కోపం, సోమరితనం నీవి కావు, అవి కేవలం రజో తమో గుణాల ధర్మాలు. వాటిని ద్వేషించకు, కేవలం గమనించు.
ఎప్పుడైతే మనం వాటిని ద్వేషించడం ఆపుతామో, అవి తమ శక్తిని కోల్పోతాయి. అలాగే మంచి ఆలోచనలు, సుఖం వచ్చినప్పుడు కూడా వాటిని గట్టిగా పట్టుకోవాలని చూడకు. రాకపోకలు ప్రకృతి సహజ ధర్మమని గ్రహించి సదా అంతర శాంతిని ఆశ్రయించు. ఇదే గుణాతీత ప్రయాణంలో మొదటి దివ్య రహస్యం.
సుఖములు, భోగములు దూరమైనా వాటి కొరకు కలత చెందకుండా సమత్వంతో ఉండే పవిత్ర మానసిక స్థితి.
ఈ స్థితి సాధకుడికి లౌకిక ఆశల నుండి శాశ్వత విముక్తిని, పరమ శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.