BG 18.29:ఇక వినుము ఓ అర్జునా, ప్రకృతి త్రిగుణముల ప్రకారంగా బుద్ధి మరియు ధృతిల యందు భేదమును విస్తారముగా వివరిస్తాను.
బుద్ధేర్భేదం ధృతేశ్చైవ గుణతస్త్రివిధం శృణు ।
ప్రోచ్యమానమశేషేణ పృథక్త్వేన ధనంజయ ।। 29 ।।
ప్రోచ్యమానమశేషేణ పృథక్త్వేన ధనంజయ ।। 29 ।।
బుద్ధేః — బుద్ధి యొక్క; భేదం — భేదములను; ధృతేః — దృఢ సంకల్పం యొక్క ; చ — మరియు; ఏవ — నిజముగా; గుణతః త్రి-విధం — ప్రకృతి త్రివిధముల ప్రకారముగా; శృణు — వినుము; ప్రోచ్యమానం — వివరించబడిన; అశేషణ — విస్తారముగా; పృథక్త్వేన — వేరువేరుగా; ధనంజయ — ధనసంపత్తిని జయించేవాడా, అర్జునా.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
ఆలయంలోని దీపం వెలిగేటప్పుడు, ప్రమిదలోని నూనె (బుద్ధి) ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉందో, ఆ ఒత్తి (ధృతి) ఎంత బలంగా నిలబడి ఉందో దానిపైనే ఆ జ్యోతి యొక్క ప్రకాశం ఆధారపడి ఉంటుంది. మానవ జీవితంలో కూడా మన ప్రవర్తనను శాసించేవి ప్రధానంగా రెండే - ఒకటి మన వివేకవంతమైన 'బుద్ధి', రెండు మన కష్టాలను తట్టుకునే పట్టుదల కలిగిన 'ధృతి'. ఈ రెండింటిని కూడా త్రిగుణాలు ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ అర్జునునికి వివరిస్తున్నాడు.
ధనంజయ! (శత్రువుల సంపదను జయించిన అర్జునా!) ప్రకృతి యొక్క మూడు గుణాల ఆధారంగా బుద్ధి మరియు ధృతుల యొక్క త్రివిధ భేదాలను ('త్రివిధమ్ శృణు') విడివిడిగా, సంపూర్ణంగా తెలియజేస్తాను విను అని భగవంతుడు ప్రవచిస్తున్నాడు.
బుద్ధి సరిగ్గా లేకపోతే తప్పుడు నిర్ణయాలు తీసుకుంటాం. ధృతి (పట్టుదల) లేకపోతే నిర్ణయాన్ని నిలబెట్టుకోలేక మధ్యలోనే వదిలేస్తాం. కాబట్టి ఈ రెండూ మన ఆధ్యాత్మిక, లౌకిక విజయాలకు ఎంతో ప్రాణాధారాలు. వీటి గురించిన దివ్య విశ్లేషణను తదుపరి శ్లోకాలలో గ్రహిద్దాం.
బుద్ధి మరియు ధృతులు రెండూ సాత్త్వికంగా ఉన్నప్పుడే సాధకుడు మోక్షమార్గాన్ని చేరగలడు.
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుని 'ధనంజయ' అని సంబోధించాడు. అంటే బాహ్య శత్రువుల సంపదను జయించినవాడు. భగవంతుడు అర్జునునికి గుర్తుచేస్తున్నాడు: 'అర్జునా! బాహ్య శత్రువులను జయించిన నీవు, ఇప్పుడు నీ బుద్ధి మరియు ధృతిని పవిత్రం చేసుకోవడం ద్వారా అంతర్గత శత్రువులను జయించాలి.'
ఈ జ్ఞానాన్ని శ్రద్ధగా వినడం వల్ల మన నిత్య జీవితంలోని నిర్ణయాత్మక శక్తులను పవిత్రీకరించుకునే వివేకం సిద్ధిస్తుంది.
మానవ ప్రవర్తనను మరియు ఆలోచనలను నడిపించే అత్యంత కీలకమైన రెండు అంతర్గత శక్తులు.
బుద్ధి వివేకాన్ని ఇస్తే, ధృతి ఆ వివేకాన్ని ఆచరణలో నిలబెట్టే స్థిరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.