BG 18.31:ఎప్పుడైతే బుద్ధి ఏది ధర్మము ఏది అధర్మము అన్న అయోమయములో ఉంటుందో, ఏది సరియైన ప్రవర్తన ఏది తప్పుడు ప్రవర్తన అని తెలుసుకోలేకపోతుందో అప్పుడు ఆ బుద్ధి, రజోగుణములో ఉన్నట్టు.
యయా ధర్మమధర్మం చ కార్యం చాకార్యమేవ చ ।
అయథావత్ప్రజానాతి బుద్ధిః సా పార్థ రాజసీ ।। 31 ।।
అయథావత్ప్రజానాతి బుద్ధిః సా పార్థ రాజసీ ।। 31 ।।
యయా — దేనిచేతనయితే; ధర్మం — ధర్మము; అధర్మం — అధర్మము; చ — మరియు; కార్యం — సరియైన ప్రవర్తన; చ — మరియు; అకార్యం — తప్పుడు ప్రవర్తన; ఏవ — నిజముగా; చ — మరియు; అయథా-వత్ — అయోమయముతో; ప్రజానాతి — తారతమ్యము గుర్తించు; బుద్ధిః — బుద్ధి; సా — అది; పార్థ — అర్జునా, ప్రిథ పుత్రుడా; రాజసీ — రాజసికము
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
గుడిలో హారతి ఇచ్చేటప్పుడు కళ్ళు మూసుకుని తలవంచినప్పటికీ, మనస్సులో రేపు చేయాల్సిన వ్యాపార లావాదేవీల గురించిన లెక్కలు వేసుకునే వాడిని చూడండి. అతని బుద్ధి భగవంతుని సన్నిధిలో ఉన్నా లౌకిక స్వార్థంతో నిండి ఉంటుంది. ధర్మం అంటే ఏమిటో అతనికి తెలుసు, కానీ తన స్వార్థానికి అనుగుణంగా దాన్ని మార్చుకోవడానికి చూస్తాడు. ఈ విధమైన అయోమయ, స్వార్థపూరిత వివేకాన్ని శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ 'రాజసిక బుద్ధి' అని వర్ణిస్తున్నాడు.
ఏ బుద్ధి ద్వారా మానవుడు ధర్మాన్ని అధర్మాన్ని ('ధర్మమధర్మం చ'), అలాగే చేయదగిన పనిని చేయకూడని పనిని ('కార్యాకార్యమేవ చ') సరిగ్గా కాక అసంపూర్ణంగా లేదా అయోమయంగా గ్రహిస్తుందో ('అయథావత్ ప్రజానాతి'), ఆ బుద్ధిని రాజసిక బుద్ధి అంటారు.
రాజసిక బుద్ధి కలవాడు సదా సందేహాలలో ఉంటాడు. తన స్వంత లాభం కోసం శాస్త్ర నియమాలను తనకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటాడు. అతను పూర్తిగా ధర్మాన్ని వదిలేయడు, కానీ దాన్ని పూర్తిగా ఆచరించడు కూడా. ఈ చంచల బుద్ధి వల్ల మనిషి జీవితంలో ఎప్పుడూ సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోలేక మానసిక అశాంతిని పొందుతాడు.
రాజసిక బుద్ధి ఉన్నంత కాలం మనిషికి జీవిత పథంలో సరైన దిశానిర్దేశం లభించదు.
భగవంతుడు ఇక్కడ 'అయథావత్' (సరిగ్గా కాకుండా) అనే పదాన్ని వాడాడు. రజోగుణం వల్ల బుద్ధి చంచలమై తప్పుడు అంచనాలు వేస్తుంది. ఇది సమాజంలో మరియు కుటుంబంలో ఎన్నో కలహాలకు దారి తీస్తుంది.
మన బుద్ధిని సాత్త్వికంగా మార్చుకోవడానికి నిరంతర ఆత్మవిచారణ, నిష్కామ కర్మ సాధన మరియు సనాతన ధర్మ గ్రంథాల అధ్యయనం ఎంతో అవసరం.
ధర్మాధర్మాలను, కర్తవ్యాకర్తవ్యాలను స్వార్థం వల్ల అయోమయంగా మరియు అసంపూర్ణంగా గ్రహించే చంచల బుద్ధి శక్తి.
రాజసిక బుద్ధి వల్ల మనిషి జీవితంలో సరైన ఆధ్యాత్మిక నిర్ణయాలను తీసుకోలేక సంసారంలో కొట్టుమిట్టాడుతాడు.