BG 18.34:ఫలాపేక్షచే ప్రేరితమై ధర్మము (విధులు), కామము (సుఖములు), మరియు అర్థము(సంపద) పట్ల ఆసక్తితో ఉండే స్థిరచిత్తము రాజసిక ధృతి అని చెప్పబడును.
యయా తు ధర్మకామార్థాన్ ధృత్యా ధారయతేఽర్జున ।
ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ ధృతిః సా పార్థ రాజసీ ।। 34 ।।
ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ ధృతిః సా పార్థ రాజసీ ।। 34 ।।
యయా — దేనిచేతనైతే; తు — కానీ; ధర్మ-కామ-అర్థాన్ — కర్తవ్యము, సుఖాలు, మరియు సంపద; ధృత్యా — దృఢ సంకల్పము ద్వారా; ధారయతే — కలిగిఉంటారో; అర్జున — అర్జునా; ప్రసంగేన — మమకారాసక్తి చేత; ఫల-ఆకాంక్షీ — ఫలములపై ఆసక్తి; ధృతిః — దృఢ నిశ్చయము; సా — అది; పార్థ — అర్జునా, ప్రిథ పుత్రుడా; రాజసీ — రాజసికము.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
గుడి చుట్టూ తిరుగుతూ, 'నాకు ఈ వ్యాపారంలో లాభం రావాలి, నా కూతురికి మంచి పెళ్ళి కావాలి' అని నిరంతరం కోరికల చిట్టాతో ప్రదక్షిణలు చేసే లౌకికవాదిని చూడండి. అతని పట్టుదల ఎంతో గొప్పది, వర్షం పడినా అతను ఆపడు. కానీ ఆ పట్టుదల వెనుక ఉన్నది కేవలం భౌతిక సుఖాల వ్యామోహం మాత్రమే. ఈ విధమైన ఫలాపేక్షతో కూడిన లౌకిక పట్టుదలను శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ 'రాజసిక ధృతి' అని పిలుస్తున్నాడు.
పార్థా! ఏ పట్టుదల ద్వారా మానవుడు కేవలం ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని ('ధర్మకామార్థాన్') ఫలితాలపై అమితమైన ఆశతో, మమకారంతో పట్టుకుని ఉంటాడో ('ఫలాకాంక్షీ ప్రసంగేన ధారయతే'), అట్టి పట్టుదలను రాజసిక ధృతి అంటారు.
రాజసిక ధృతి కలవాడు లౌకిక ప్రయోజనాల కోసమే శ్రమిస్తాడు. అతను పూజలు చేసినా, దానాలు చేసినా దాని వెనుక ఏదో ఒక ఫలితం ఆశిస్తాడు. కోరిక నెరవేరకపోతే అతని పట్టుదల సడలిపోతుంది. ఈ రాజసిక ప్రవృత్తి మనల్ని నిరంతరం ఆశా నిరాశల మధ్య ఊగిసలాడేలా చేస్తుంది.
రాజసిక ధృతి మనల్ని భౌతిక బంధాలలో మరింత బలంగా బంధించి ఉంచుతుంది.
భగవంతుడు ఇక్కడ 'ధర్మకామార్థాన్' (పురుషార్థాలలోని మొదటి మూడు) అనే పదాలను వాడాడు. చతుర్థ పురుషార్థమైన మోక్షాన్ని విస్మరించి కేవలం ఈ మూడింటి కోసమే ఆరాటపడటాన్ని రాజసిక ధృతిగా పేర్కొన్నాడు.
రాజసిక ధృతిని దాటి సాత్త్విక వైరాగ్యంలోకి ప్రవేశించడమే సాధకుడి నిజమైన ఆధ్యాత్మిక పురోగతి.
తీవ్రమైన ఫలితాపేక్షతో, కేవలం ఐహిక సుఖాలు, ధనార్జనల కోసం మాత్రమే ప్రదర్శించే చంచల పట్టుదల శక్తి.
రాజసిక ధృతి గలవారు సదా కోరికల చక్రంలో చిక్కుకుని అలసటను, దుఃఖాన్ని పొందుతారు.