BG 4.29:మరికొందరు లోనికి వచ్చే శ్వాస (అపానము) యందు బయటకు వెళ్ళే శ్వాసను (ప్రాణమును), వేరొకరు బయటకు వెళ్ళే శ్వాస యందు లోనికి వచ్చే శ్వాసను యజ్ఞముగా సమర్పిస్తారు. మరికొందరు ప్రాణ, అపాన వాయువుల రెండింటి కదలికలను నిరోధించి (కుంభకము), ప్రాణాయామ సాధన యంద...
అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేఽపానం తథాపరే ।
ప్రాణాపానగతీ రుధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః ।। 29 ।।
ప్రాణాపానగతీ రుధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః ।। 29 ।।
అపానే — లోనికి వచ్చే శ్వాస; జుహ్వతి — సమర్పణ; ప్రాణం — బయటకు వెళ్ళే శ్వాస; ప్రాణే — బయటకు వెళ్ళే శ్వాస యందు; అపానం — లోనికి వచ్చే శ్వాస; తథా — ఇంకా; అపరే — మరికొందరు; ప్రాణ — బయటకు వెళ్ళే శ్వాసలో; అపాన — మరియు లోనికి వచ్చే శ్వాస; గతీ — కదలిక; రుధ్వా — నిలిపి; ప్రాణ-ఆయామ — శ్వాశని నియంత్రించి; పరాయణాః — పూర్తిగా నిమగ్నులై
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
ప్రాణాయామ ధ్యాన యజ్ఞము
శ్వాస నియంత్రణ మరియు కుంభక సాధన
The Sacrifice of Breath: Controlling Prana and Apana
కొందరు యోగులు ప్రాణాయామ సాధన వైపు ఆకర్షితులై శ్వాస నియంత్రణను యజ్ఞంగా ఆచరిస్తారని శ్రీకృష్ణుడు వివరిస్తున్నాడు. లోనికి వచ్చే శ్వాస (అపానము) యందు బయటకు వెళ్లే శ్వాసను (ప్రాణమును) మరియు బయటకు వెళ్లే శ్వాస యందు లోనికి వచ్చే శ్వాసను సమర్పిస్తారు.
మరికొందరు లోనికి వచ్చే శ్వాస (అపానము) యందు బయటకు వెళ్ళే శ్వాసను (ప్రాణమును), వేరొకరు బయటకు వెళ్ళే శ్వాస యందు లోనికి వచ్చే శ్వాసను యజ్ఞముగా సమర్పిస్తారు. మరికొందరు ప్రాణ, అపాన వాయువుల రెండింటి కదలికలను నిరోధించి (కుంభకము), ప్రాణాయామ సాధన యందు నిరంతరం నిమగ్నులై ఉంటారు.
ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు జ్ఞాన కర్మ సన్న్యాస యోగం యొక్క పరమ పవిత్ర రహస్యాలను వివరిస్తున్నాడు. సంసార సాగరంలో కొట్టుకుపోయే జీవుడికి నిష్కామ కర్తవ్య పాలన మరియు దైవ శరణాగతి ఏ విధంగా రక్షణ కవచాలుగా నిలుస్తాయో ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
ఈ రెండు భావనల మధ్య గల సూక్ష్మ వ్యత్యాసాన్ని గ్రహించినప్పుడే ఒక సాధారణ సాధకుడు కర్మయోగిగా ఎదగగలడు. బాహ్య జగత్తులో పనులు చేస్తూనే, అంతర్గతంగా పరమాత్మతో అనుసంధానమై ఉండటమే నిజమైన సమత్వ స్థితి.
ఈ స్థితిని అలవరచుకోవడం ద్వారానే సంసారంలోని సుఖదుఃఖాల ద్వంద్వాలను జయించి, చిత్తప్రశాంతతను మరియు మోక్షాన్ని సులభంగా పొందవచ్చు.
కొందరు యోగులు ప్రాణాయామ సాధన వైపు ఆకర్షితులై శ్వాస నియంత్రణను యజ్ఞంగా ఆచరిస్తారని శ్రీకృష్ణుడు వివరిస్తున్నాడు. లోనికి వచ్చే శ్వాస (అపానము) యందు బయటకు వెళ్లే శ్వాసను (ప్రాణమును) మరియు బయటకు వెళ్లే శ్వాస యందు లోనికి వచ్చే శ్వాసను సమర్పిస్తారు.
ప్రాణ, అపాన వాయువుల కదలికలను నిరోధించడాన్ని 'కుంభకము' అంటారు. ఇది మనో నిగ్రహానికి అత్యంత శక్తివంతమైన సాధన, దీనిని నిష్ఠగల గురువుల పర్యవేక్షణలోనే అభ్యసించాలి.
నికి పీల్చే గాలిని మరియు బయటకు వదిలే గాలిని ఒకదానికొకటి పూరకంగా సమర్పించడమే శ్వాస యజ్ఞము.
ఈ సాధన ద్వారా యోగి తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మనస్సును లౌకిక విషయాల నుండి విడిపించి అంతర్ముఖుడవుతాడు.