BG 6.13:ధ్యాన సమయమున శరీరము, తల మరియు మెడలను నిటారుగా, సమముగా, కదలకుండా స్థిరముగా ఉంచవలెను. ఇటు అటు ఏ దిక్కులనూ చూడకుండా దృష్టిని కేవలము తన నాసికాగ్రము (ముక్కు కొన) పైనే నిలిపి ఉంచవలయును.
సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః ।
సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ।। 13 ।।
సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ।। 13 ।।
సమమ్ — నిటారుగా (సమముగా); కాయ-శిరః-గ్రీవమ్ — శరీరము, తల మరియు మెడలను; ధారయన్ — ధరించి; అచలమ్ — కదలకుండా; స్థిరః — స్థిరముగా ఉండి; సంప్రేక్ష్య — చూస్తూ; నాసికా-అగ్రమ్ — ముక్కు కొనను; స్వమ్ — తన యొక్క; దిశః — దిక్కులను; చ — మరియు; అనవలోకయన్ — చూడకుండా.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
ధ్యానమునందు దివ్య శారీరక నిశ్చలత్వము
వెన్నుముకను నిటారుగా ఉంచి నాసికాగ్ర వీక్షణము
Holding Body, Neck, and Head Straight, Looking at Nose Tip
శ్రీకృష్ణుడు ధ్యానంలో కూర్చోవలసిన భౌతిక భంగిమను అత్యంత సూక్ష్మంగా వివరిస్తున్నాడు. శరీరం, తల, మెడలను సమంగా, నిటారుగా (వంగకుండా), కదలకుండా స్థిరంగా ఉంచాలి. దృష్టిని వేరే దిశల్లోకి మరల్చకుండా, కేవలం తన నాసికాగ్రాన్ని (ముక్కు కొనను) చూస్తూ నిలిపి ఉంచాలి.
ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు ఆత్మ సంయమ యోగం యొక్క పరమ పవిత్ర రహస్యాలను వివరిస్తున్నాడు. మనస్సును నియంత్రించి, సమస్త లౌకిక విక్షేపాలను జయించి, చిత్తశుద్ధి ద్వారా సాధించే బ్రహ్మ సాక్షాత్కార దివ్య మార్గం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
ఈ రెండు భావనల మధ్య గల సూక్ష్మ వ్యత్యాసాన్ని గ్రహించినప్పుడే ఒక సాధకుడు మనశ్శరీరాలను అదుపులోకి తెచ్చుకుని ఉన్నత యోగిగా ఎదగగలడు. బాహ్య జగత్తులో పనులు చేస్తూనే, అంతర్గతంగా పరమాత్మతో అనుసంధానమై ఉండటమే నిజమైన సమత్వ స్థితి.
ఈ స్థితిని అలవరచుకోవడం ద్వారానే సంసారంలోని సుఖదుఃఖాల ద్వంద్వాలను జయించి, చిత్తప్రశాంతతను మరియు మోక్షాన్ని సులభంగా పొందవచ్చు.
శ్రీకృష్ణుడు ధ్యానంలో కూర్చోవలసిన భౌతిక భంగిమను అత్యంత సూక్ష్మంగా వివరిస్తున్నాడు. శరీరం, తల, మెడలను సమంగా, నిటారుగా (వంగకుండా), కదలకుండా స్థిరంగా ఉంచాలి. దృష్టిని వేరే దిశల్లోకి మరల్చకుండా, కేవలం తన నాసికాగ్రాన్ని (ముక్కు కొనను) చూస్తూ నిలిపి ఉంచాలి.
ఈ భంగిమ సాధకుడికి నిద్ర రాకుండా కాపాడుతుంది, శ్వాసక్రియను క్రమబద్ధం చేస్తుంది. కళ్లు మూసుకుంటే నిద్ర వచ్చే ప్రమాదం ఉంది, పూర్తిగా తెరిస్తే బాహ్య విషయాలు ఆకర్షిస్తాయి; అందుకే నాసికాగ్ర వీక్షణము అత్యుత్తమ సమత్వ మార్గం.
అనవలోకయన్ అంటే ఇటు అటు లోక విశేషాల వైపు చూడకుండా అంతర్దృష్టిని మేల్కొలపడం. కళ్ల ద్వారానే 80 శాతం బాహ్య సమాచారం మనస్సులోకి వెళుతుంది; కాబట్టి దృష్టి నియంత్రణ అత్యంత ముఖ్యం.
భగవద్గీత ఉపదేశించే ఈ దివ్య యోగ భంగిమ ఆధునిక మానసిక ఒత్తిడి నివారణకు కూడా ఎంతో ప్రయోజనకరమైనది.