BG 8.10:భగవంతుడు సర్వజ్ఞుడు, అత్యంత ప్రాచీనుడు, అందరినీ శాసించేవాడు, సూక్ష్మము కంటే సూక్ష్మమైన వాడు, అన్నింటికీ ఆధారమైన వాడు, ఊహాకందని దివ్య స్వరూపం కలవాడు; ఆయన సూర్యుడి కంటే తేజోవంతుడు మరియు సమస్త అజ్ఞానపు చీకట్లకీ అతీతుడు. ఎవరైతే మరణ సమయంలో, యోగ...
ప్రయాణకాలే మనసాచలేన
భక్త్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ
భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణమావేశ్య సమ్యక్
స తం పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్ ।। 10 ।।
భక్త్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ
భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణమావేశ్య సమ్యక్
స తం పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్ ।। 10 ।।
ప్రయాణ-కాలే — మరణ సమయంలో; మనసా — మనస్సు; అచలేన — దృఢమైన; భక్త్యా — అత్యంత భక్తితో స్మరిస్తూ; యుక్తః — ఏకమై; యోగ-బలేన — యోగ బలముతో; చ — మరియు; ఏవ — నిజముగా; భ్రువోః — రెండు కనుబొమల; మధ్యే — మధ్యలో; ప్రాణమ్ — ప్రాణములు; ఆవేశ్య — కేంద్రీకరించి; సమ్యక్ — సంపూర్ణముగా; సః — అ��డు; తం — అతనికి; పరం పురుషమ్ — సర్వోత్కృష్ట పరమేశ్వరుడు; ఉపైతి — లభించును; దివ్యమ్ — దివ్యమైన.;
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
భ్రూమధ్య ప్రాణధారణ — పరమ పురుష ప్రాప్తి
మరణ సమయాన యోగబలంతో భగవంతునిలో లీనమవడం
Departing with Devotion and Yogic Power
మరణ సమయంలో అత్యున్నతమైన గమ్యాన్ని చేరుకోవడానికి యోగులు అనుసరించే నిగూఢమైన పద్ధతిని శ్రీకృష్ణుడు ఈ శ్లోకంలో వివరిస్తున్నాడు. 'ఎవరైతే మరణ సమయంలో నిశ్చలమైన మనస్సుతో, పూర్ణ భక్తితో, మరియు యోగబలముతో ప్రాణవాయువును భృకుటి (రెండు కనుబొమ్మల) మధ్య స్థిరపరిచి శరీరాన్ని వదులుతారో, వారు ఆ పరమ దివ్య పురుషుడిని పొందుతారు.'
ఇది యోగమార్గానికి సంబంధించిన పరమ సత్యం. కేవలం మనో నిశ్చలత మాత్రమే కాదు, జీవితాంతం సాధన చేసిన యోగబలం ఇక్కడ అవసరమవుతుంది. జీవన ప్రాణశక్తిని మూలాధారం నుండి క్రమంగా పైకి లాగి, ఆజ్ఞా చక్రంలో (భ్రూమధ్యంలో) నిలిపి, ధ్యానమగ్నుడై తనువు చాలించడమే యోగ మరణం.
భగవంతుడు ఇక్కడ 'భక్త్యా యుక్తః' అని స్పష్టం చేశాడు. అంటే కేవలం పొడి యోగ సాధన లేదా ప్రాణాయామం మాత్రమే సరిపోవు; ఆ సాధనకు భక్తి అనే అమృతం తోడవ్వాలి. ప్రేమతో కూడిన శరణాగతి మరియు యోగబలాల కలయికే సాధకుడికి తక్షణ మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
మరణ సమయంలో ప్రాణాలను భ్రూమధ్యంలో నిలపడం అనేది సిద్ధాసన, ప్రాణాయామ సాధనల ద్వారా లభించే అత్యున్నత యోగ సిద్ధి.
మన దేహంలో ఆరు చక్రాలు ఉన్నాయి — మూలాధార, స్వాధిష్ఠాన, మణిపూరక, అనాహత, విశుద్ధ మరియు ఆజ్ఞా చక్రాలు. రెండు కనుబొమ్మల మధ్య ఉండే ఆజ్ఞా చక్రమే మనోశక్తికి, ప్రజ్ఞకు నిలయం. మరణ సమయంలో ప్రాణవాయువును ఇక్కడ నిలిపి, సహస్రార చక్రం ద్వారా బ్రహ్మరంధ్రం గుండా ప్రాణాలను విడిచిపెట్టే యోగులకు పునర్జన్మ ఉండదు.
అయితే, ఈ యోగ సిద్ధి కేవలం ప్రాణాయామం వల్ల మాత్రమే రాదు. హృదయంలో భగవంతుని పట్ల గాఢమైన అనురాగం ఉండాలి. అందుకే భగవంతుడు భక్తిని, యోగబలాన్ని జోడించి చెప్పాడు. భక్తి లేని యోగం కేవలం వ్యాయామం వంటిది.
మనస్సును ఇంద్రియ విషయాల నుండి నియంత్రించి, అంతర్ముఖం చేయడం వల్ల కలిగే దివ్య శక్తినే యోగబలము అంటారు.
ఈ యోగబలాన్ని కలిగిన సాధకుడు ఎలాంటి కష్టపరిస్థితులలోనైనా స్థితప్రజ్ఞుడిగా ఉంటూ, చివరకు దేహాన్ని విడిచేటప్పుడు పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని సాధిస్తాడు.