క్రూరమివ వా అస్యా ఏత-త్కరోతి య-త్ఖనత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవా-ఽస్యై శుచగ్ం శమయతి స-న్తే వాయుర్మాతరిశ్వా దధాత్విత్యాహ ప్రాణో వై వాయుః ప్రాణేనైవాస్యై ప్రాణగ్ం స-న్దధాతి స-న్తే వాయురిత్యాహ తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే తస్మై చ దేవి వషడస్తు [వషడస్తు, తుభ్యమిత్యాహ] 21
తుభ్యమిత్యాహ షడ్వా ఋతవ ఋతుష్వేవ వృష్టి-న్దధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-ద్వషట్కుర్యా-ద్యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాద్యన్న వషట్కుర్యా-ద్రఖ్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్వడిత్యాహ పరోఖ్షమేవ వష-ట్కరోతి నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి న యజ్ఞగ్ం రఖ్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి సుజాతో జ్యోతిషా సహేత్యనుష్టుభోప నహ్యత్యనుష్టు- [నహ్యత్యనుష్టుప్, సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి] 22
-ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియయైవైన-న్తనువా పరి దధాతి వేదుకో వాసో భవతియ ఏవం-వేంద వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధ ఉదు తిష్ఠ స్వద్ధ్వరోర్ధ్వ ఊ షుణ ఊతయ ఇతి సావిత్రీభ్యాము-త్తిష్ఠతి సవితృప్రసూత ఏవాస్యోర్ధ్వాం-వం రుణమేనిము-థ్సృజతి ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై స జాతో గర్భో అసి [గర్భో అసి, రోదస్యోరిత్యాహేమే] 23
రోదస్యోరిత్యాహేమే వై రోదసీ తయోరేష గర్భో యదగ్ని-స్తస్మా-దేవమాహాగ్నే చారుర్విభృత ఓషధీష్విత్యాహ యదా హ్యేతం-వింభరన్త్యథ చారుతరో భవతి ప్ర మాతృభ్యో అధి కనిక్రద-ద్గా ఇత్యాహౌషధయో వా అస్య మాతరస్తాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి స్థిరో భవ వీడ్వఙ్గ ఇతి గర్దభ ఆ సాదయతి [ఆ సాదయతి, స-న్నహ్యత్యేవైన-] 24
స-న్నహ్యత్యేవైన-మేతయా స్థేమ్నే గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభః పశూనా-మ్భారభారితమో గర్దభేన స-మ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో-ఽప్యనాలేశే-ఽత్యన్యా-న్పశూ-న్మేద్యత్యన్నగ్గ్ హ్యేనేనా-ఽర్కగ్ం సమ్భరన్తి గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో ద్విరేతా-స్సన్ కనిష్ఠ-మ్పశూనా-మ్ప్రజాయతే-ఽగ్నిర్హ్యస్య యోని-న్నిర్దహతి ప్రజాసు వా ఏష ఏతర్హ్యారూఢ- [ఏతర్హ్యారూఢః, స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా] 25
-స్స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా ప్రదహ-శ్శివో భవ ప్రజాభ్య ఇత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి మానుషీభ్యస్త్వమఙ్గిర ఇత్యాహ మానవ్యో హి ప్రజా మా ద్యావాపృథివీ అభి శూశుచో మా-ఽన్తరిఖ్ష-మ్మా వనస్పతీనిత్యాహైభ్య ఏవైనం-లోంకేభ్య-శ్శమయతి ప్రైతు వాజీ కనిక్రదదిత్యాహ వాజీ హ్యేష నానద-ద్రాసభః పత్వే- [పత్వేతి, ఆహ రాసభ ఇతి] 26
-త్యాహ రాసభ ఇతి హ్యేతమృషయో-ఽవద-న్భరన్నగ్ని-మ్పురీష్యమిత్యాహా-ఽగ్నిగ్గ్ హ్యేష భరతి మా పాద్యాయుషః పురేత్యాహా-ఽఽయురేవా-ఽస్మి-న్దధాతి తస్మా-ద్గర్దభ-స్సర్వమాయురేతి తస్మా-ద్గర్దభే పురా-ఽఽయుషః ప్రమీతే బిభ్యతి వృషా-ఽగ్నిం-వృంషణ-మ్భరన్నిత్యాహ వృషా హ్యేష వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భగ్ం - [వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భమ్, సముద్రియ-] 27
సముద్రియ-మిత్యాహా-ఽపాగ్ హ్యేష గర్భో యదగ్నిరగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి వా ఇమౌ లోకౌ వ్యైతామగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి యదాహా ఽనయోర్లోకయో-ర్వీత్యై ప్రచ్యుతో వా ఏష ఆయతనాదగతః ప్రతిష్ఠాగ్ం స ఏతర్హ్యద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ద్ధ్యాయత్యృతగ్ం సత్యమిత్యాహేయం-వాం ఋతమసౌ [ ] 28
సత్యమనయోరేవైన-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వరుణో వా ఏష యజమానమభ్యైతి యదగ్నిరుపనద్ధ ఓషధయః ప్రతి గృహ్ణీతాగ్నిమేత-మిత్యాహ శాన్త్యై వ్యస్యన్ విశ్వా అమతీరరాతీ-రిత్యాహ రఖ్షసామపహత్యై నిషీద-న్నో అప దుర్మతిగ్ం హనదిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా ఓషధయః ప్రతిమోదద్ధ్వ- [ప్రతిమోదద్ధ్వమ్, ఏనమిత్యాహౌషధయో] 29
-మేనమిత్యాహౌషధయో వా అగ్నేర్భాగధేయ-న్తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి పుష్పావతీ-స్సుపిప్పలా ఇత్యాహ తస్మాదోషధయః ఫల-ఙ్గృహ్ణన్త్య యం-వోం గర్భ ఋత్వియః ప్రత్నగ్ం సధస్థమా-ఽసదదిత్యాహ యాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి తాస్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ద్వాభ్యాముపావహరతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 30 ॥ (అస్త్వ - నుష్టు - బసి - సాదయత్యా - రూఢః-పత్వేతి-గర్భ-మసౌ - మోదద్ధ్వం - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
పదార్థము & తాత్పర్యము:
• శ్లోకము (5): క్రూరమివ వా అస్యా ఏత-త్కరోతి య-త్ఖనత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవా-ఽస్యై శుచగ్ం శమయతి స-న్తే వాయుర్మాతరిశ్వా దధాత్విత్యాహ ప్రాణో వై వాయుః ప్రాణేనైవాస్యై ప్రాణగ్ం స-న్దధాతి స-న్తే వాయురిత్యాహ తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే తస్మై చ దేవి వషడస్తు [వషడస్తు, తుభ్యమిత్యాహ] 21 తుభ్యమిత్యాహ షడ్వా ఋతవ ఋతుష్వేవ వృష్టి-న్దధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-ద్వషట్కుర్యా-ద్యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాద్యన్న వషట్కుర్యా-ద్రఖ్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్వడిత్యాహ పరోఖ్షమేవ వష-ట్కరోతి నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి న యజ్ఞగ్ం రఖ్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి సుజాతో జ్యోతిషా సహేత్యనుష్టుభోప నహ్యత్యనుష్టు- [నహ్యత్యనుష్టుప్, సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి] 22 -ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియయైవైన-న్తనువా పరి దధాతి వేదుకో వాసో భవతియ ఏవం-వేంద వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధ ఉదు తిష్ఠ స్వద్ధ్వరోర్ధ్వ ఊ షుణ ఊతయ ఇతి సావిత్రీభ్యాము-త్తిష్ఠతి సవితృప్రసూత ఏవాస్యోర్ధ్వాం-వం రుణమేనిము-థ్సృజతి ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై స జాతో గర్భో అసి [గర్భో అసి, రోదస్యోరిత్యాహేమే] 23 రోదస్యోరిత్యాహేమే వై రోదసీ తయోరేష గర్భో యదగ్ని-స్తస్మా-దేవమాహాగ్నే చారుర్విభృత ఓషధీష్విత్యాహ యదా హ్యేతం-వింభరన్త్యథ చారుతరో భవతి ప్ర మాతృభ్యో అధి కనిక్రద-ద్గా ఇత్యాహౌషధయో వా అస్య మాతరస్తాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి స్థిరో భవ వీడ్వఙ్గ ఇతి గర్దభ ఆ సాదయతి [ఆ సాదయతి, స-న్నహ్యత్యేవైన-] 24 స-న్నహ్యత్యేవైన-మేతయా స్థేమ్నే గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభః పశూనా-మ్భారభారితమో గర్దభేన స-మ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో-ఽప్యనాలేశే-ఽత్యన్యా-న్పశూ-న్మేద్యత్యన్నగ్గ్ హ్యేనేనా-ఽర్కగ్ం సమ్భరన్తి గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో ద్విరేతా-స్సన్ కనిష్ఠ-మ్పశూనా-మ్ప్రజాయతే-ఽగ్నిర్హ్యస్య యోని-న్నిర్దహతి ప్రజాసు వా ఏష ఏతర్హ్యారూఢ- [ఏతర్హ్యారూఢః, స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా] 25 -స్స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా ప్రదహ-శ్శివో భవ ప్రజాభ్య ఇత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి మానుషీభ్యస్త్వమఙ్గిర ఇత్యాహ మానవ్యో హి ప్రజా మా ద్యావాపృథివీ అభి శూశుచో మా-ఽన్తరిఖ్ష-మ్మా వనస్పతీనిత్యాహైభ్య ఏవైనం-లోంకేభ్య-శ్శమయతి ప్రైతు వాజీ కనిక్రదదిత్యాహ వాజీ హ్యేష నానద-ద్రాసభః పత్వే- [పత్వేతి, ఆహ రాసభ ఇతి] 26 -త్యాహ రాసభ ఇతి హ్యేతమృషయో-ఽవద-న్భరన్నగ్ని-మ్పురీష్యమిత్యాహా-ఽగ్నిగ్గ్ హ్యేష భరతి మా పాద్యాయుషః పురేత్యాహా-ఽఽయురేవా-ఽస్మి-న్దధాతి తస్మా-ద్గర్దభ-స్సర్వమాయురేతి తస్మా-ద్గర్దభే పురా-ఽఽయుషః ప్రమీతే బిభ్యతి వృషా-ఽగ్నిం-వృంషణ-మ్భరన్నిత్యాహ వృషా హ్యేష వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భగ్ం - [వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భమ్, సముద్రియ-] 27 సముద్రియ-మిత్యాహా-ఽపాగ్ హ్యేష గర్భో యదగ్నిరగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి వా ఇమౌ లోకౌ వ్యైతామగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి యదాహా ఽనయోర్లోకయో-ర్వీత్యై ప్రచ్యుతో వా ఏష ఆయతనాదగతః ప్రతిష్ఠాగ్ం స ఏతర్హ్యద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ద్ధ్యాయత్యృతగ్ం సత్యమిత్యాహేయం-వాం ఋతమసౌ [ ] 28 సత్యమనయోరేవైన-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వరుణో వా ఏష యజమానమభ్యైతి యదగ్నిరుపనద్ధ ఓషధయః ప్రతి గృహ్ణీతాగ్నిమేత-మిత్యాహ శాన్త్యై వ్యస్యన్ విశ్వా అమతీరరాతీ-రిత్యాహ రఖ్షసామపహత్యై నిషీద-న్నో అప దుర్మతిగ్ం హనదిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా ఓషధయః ప్రతిమోదద్ధ్వ- [ప్రతిమోదద్ధ్వమ్, ఏనమిత్యాహౌషధయో] 29 -మేనమిత్యాహౌషధయో వా అగ్నేర్భాగధేయ-న్తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి పుష్పావతీ-స్సుపిప్పలా ఇత్యాహ తస్మాదోషధయః ఫల-ఙ్గృహ్ణన్త్య యం-వోం గర్భ ఋత్వియః ప్రత్నగ్ం సధస్థమా-ఽసదదిత్యాహ యాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి తాస్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ద్వాభ్యాముపావహరతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 30 ॥ (అస్త్వ - నుష్టు - బసి - సాదయత్యా - రూఢః-పత్వేతి-గర్భ-మసౌ - మోదద్ధ్వం - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
తాత్పర్యము:
5.1 - సావిత్రాణి జుహోతి ప్రసూత్యై - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః లోని ఈ శ్లోక పారాయణ వలన సమస్త విఘ్నములు, భయములు మరియు గ్రహదోషములు తొలగిపోతాయి. భగవదనుగ్రహము, మానసిక ప్రశాంతత మరియు సకల కార్యవిజయం సిద్ధించును.