మహాభారతంలో ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) సూర్య భగవానుని స్తుతించిన దివ్య స్తుతి.
వేగం:
(యుధిష్ఠిరుడు తన రాజ్యభ్రష్టత వల్ల కలిగిన కష్టాల నుండి గట్టెక్కడానికి, తనను నమ్ముకున్న వారికి ఆహారం అందించడానికి సూర్యుని స్తుతించాడు. పఠన ఫలితాలు: దారిద్ర్య మోచనం, అనారోగ్య నివారణ, అభయం, లక్ష్మీ కటాక్షం)
త్వం భానో జగతశ్చక్షుస్త్వమాత్మా సర్వదేహినామ్ |
త్వం యోనిః సర్వభూతానాం త్వమాచారః క్రియావతామ్ ॥ ౧ ॥
ఓ భానుదేవా! నీవు జగత్తుకు కన్ను వంటివాడవు, సర్వ ప్రాణులకూ ఆత్మవు. నీవు సమస్త భూతములకు పుట్టుకకు కారణమవు (యోనిః), కర్మలను ఆచరించువారికి నీవే ఆచారమవు.
త్వం గతిః సర్వసాంఖ్యానాం యోగినాం త్వం పరాయణమ్ |
అనావృతార్గలద్వారం త్వం గతిస్త్వం ముముక్షతామ్ ॥ ౨ ॥
నీవు సాంఖ్య యోగులకు గతివి, యోగులకు పరమ ఆశ్రయమవు. అడ్డగింపబడని మోక్ష ద్వారమువు నీవే, మోక్షము కోరువారికి (ముముక్షువులకు) పరమ గతివి నీవే.
త్వయా సంధార్యతే లోకస్త్వయా లోకః ప్రకాశ్యతే |
త్వయా పవిత్రీక్రియతే నిర్వ్యాజం పాల్యతే త్వయా ॥ ౩ ॥
నీ చేతనే లోకము ధరింపబడుచున్నది, నీ చేతనే లోకము ప్రకాశింపబడుచున్నది. నీవు లోకాన్ని పవిత్రం చేస్తున్నావు, ఏ స్వార్థము లేకుండా (నిర్వ్యాజముగా) అందరినీ పాలిస్తున్నావు.
త్వాముపస్థాయ కాలే తు బ్రాహ్మణా వేదపారగాః |
స్వశాఖావిహితైర్మంత్రైరర్చంత్యృషిగణార్చితమ్ ॥ ౪ ॥
వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులు సరైన కాలమందు నిన్ను ఉపాసించి, తమ తమ వేద శాఖలలో చెప్పబడిన మంత్రములతో, ఋషి గణములచే అర్చింపబడే నిన్ను పూజిస్తున్నారు.
తవ దివ్యం రథం యాంతమనుయాంతి వరార్థినః |
సిద్ధచారణగంధర్వా యక్షగుహ్యకపన్నగాః ॥ ౫ ॥
దివ్యమైన నీ రథము వెళ్తుండగా… వరములు కోరే సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, యక్షులు, గుహ్యకులు మరియు పన్నగులు (నాగులు) నిన్ను అనుసరిస్తున్నారు.
త్రయస్త్రింశచ్చ వై దేవాస్తథా వైమానికా గణాః |
సోపేంద్రాః సమహేంద్రాశ్చ త్వామిష్ట్వా సిద్ధిమాగతాః ॥ ౬ ॥
ముప్పై ముగ్గురు దేవతలు, విమానములలో విహరించే దేవగణములు, ఉపేంద్రునితో (విష్ణువు) కూడిన మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు)… వీరంతా నిన్ను ఆరాధించే సిద్ధులను పొందుతున్నారు.
ఉపయాంత్యర్చయిత్వా తు త్వాం వై ప్రాప్తమనోరథాః |
దివ్యమందారమాలాభిస్తూర్ణం విద్యాధరోత్తమాః ॥ ౭ ॥
శ్రేష్ఠులైన విద్యాధరులు దివ్యమైన మందార మాలలతో నిన్ను పూజించి, త్వరగానే తమ మనోరథాలను నెరవేర్చుకుంటున్నారు.
గుహ్యాః పితృగణాః సప్త యే దివ్యా యే చ మానుషాః |
తే పూజయిత్వా త్వామేవ గచ్ఛంత్యాశు ప్రధానతామ్ ॥ ౮ ॥
దివ్యమైన వారు మరియు మానుషులైన ఏడుగురు పితృగణములు నిన్ను పూజించి, తక్షణమే సృష్టిలో ప్రాధాన్యతను (ముఖ్యత్వమును) పొందుతున్నారు.
వసవో మరుతో రుద్రా యే చ సాధ్యా మరీచిపాః |
వాలఖిల్యాదయః సిద్ధాః శ్రేష్ఠత్వం ప్రాణినాం గతాః ॥ ౯ ॥
వసువులు, మరుత్తులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, మరీచిపులు, వాలఖిల్యులు మొదలైన సిద్ధులందరూ నిన్ను ఆశ్రయించే ప్రాణులలో శ్రేష్ఠత్వాన్ని పొందారు.
సబ్రహ్మకేషు లోకేషు సప్తస్వప్యఖిలేషు చ |
న తద్భూతమహం మన్యే యదర్కాదతిరిచ్యతే ॥ ౧౦ ॥
బ్రహ్మదేవునితో కూడిన ఏడు లోకములలో మరియు అఖిల బ్రహ్మాండములో… సూర్యుని కంటే మించిన శక్తివంతమైన భూతము (వస్తువు) మరొకటి లేదని నేను తలుస్తున్నాను.
సంతి చాన్యాని సత్త్వాని వీర్యవంతి మహాంతి చ |
న తు తేషాం తథా దీప్తిః ప్రభావో వా యథా తవ ॥ ౧౧ ॥
శక్తివంతమైన, గొప్పవైన ఇతర ప్రాణులు/వస్తువులు ఉండవచ్చు గాక, కానీ నీకు ఉన్నటువంటి దీప్తి (కాంతి) గానీ, ప్రభావము గానీ వాటికి లేదు.
జ్యోతీంషి త్వయి సర్వాణి త్వం సర్వజ్యోతిషాం పతిః |
త్వయి సత్యం చ సత్త్వం చ సర్వేభావాశ్చ సాత్త్వికాః ॥ ౧౨ ॥
సమస్త జ్యోతులు (తేజస్సులు) నీ యందే ఉన్నాయి, నీవు సర్వ జ్యోతులకు ప్రభువువు. సత్యము, సత్త్వ గుణము మరియు సాత్త్విక భావములన్నీ నీ యందే ఉండును.
త్వత్తేజసా కృతం చక్రం సునాభం విశ్వకర్మణా |
దేవారీణాం మదో యేన నాశితః శార్ఙ్గధన్వనా ॥ ౧౩ ॥
విశ్వకర్మ నీ తేజస్సుతోనే ‘సునాభము' అను చక్రమును (సుదర్శన చక్రం) నిర్మించెను, దానితోనే శార్ఙ్గధన్వి అయిన విష్ణువు దేవశత్రువుల (అసురుల) గర్వమును అణచివేసెను.
త్వమాదాయాంశుభిస్తేజో నిదాఘే సర్వదేహినామ్ |
సర్వౌషధిరసానాం చ పునర్వర్షాసు ముంచసి ॥ ౧౪ ॥
నీవు వేసవి కాలమందు (నిదాఘే) నీ కిరణములతో సమస్త దేహధారుల యొక్క, ఔషధుల యొక్క సారమును/తేజస్సును గ్రహించి, తిరిగి వర్షాకాలమున వర్షముగా విడుస్తున్నావు.
తపంత్యన్యే దహంత్యన్యే గర్జంత్యన్యే తథా ఘనాః |
విద్యోతంతే ప్రవర్షంతి తవ ప్రావృషి రశ్మయః ॥ ౧౫ ॥
కొన్ని కిరణాలు తపింపజేస్తాయి, మరికొన్ని దహిస్తాయి, మేఘాలు గర్జిస్తాయి… కానీ నీ కిరణములే వర్షాకాలమందు మెరుపులై మెరుస్తూ వర్షమును కురిపిస్తున్నాయి.
న తథా సుఖయత్యగ్నిర్న ప్రావారా న కంబలాః |
శీతవాతార్దితం లోకం యథా తవ మరీచయః ॥ ౧౬ ॥
చలి గాలికి పీడింపబడుతున్న లోకానికి… అగ్ని గానీ, వెచ్చని వస్త్రములు గానీ, కంబళ్లు గానీ ఇవ్వలేని సుఖాన్ని/వెచ్చదనాన్ని నీ కిరణములు (మరీచయః) ప్రసాదిస్తున్నాయి.
త్రయోదశద్వీపవతీం గోభిర్భాసయసే మహీమ్ |
త్రయాణామపి లోకానాం హితాయైకః ప్రవర్తసే ॥ ౧౭ ॥
పదమూడు ద్వీపములతో కూడిన ఈ భూమండలాన్ని నీ కిరణములతో ప్రకాశింపజేస్తున్నావు. మూడు లోకముల హితము కొరకు నీవు ఒక్కడవే నిరంతరం ప్రవర్తిస్తున్నావు (శ్రమిస్తున్నావు).
తవ యద్యుదయో న స్యాదంధం జగదిదం భవేత్ |
న చ ధర్మార్థకామేషు ప్రవర్తేరన్మనీషిణః ॥ ౧౮ ॥
నీ ఉదయమే లేకపోతే, ఈ జగత్తు అంధకారమయమై పోయేది. బుద్ధిమంతులు ధర్మ, అర్థ, కామములలో ప్రవృత్తిని (ఆసక్తిని) కలిగి ఉండేవారు కాదు.
ఆధానపశుబంధేష్టిమంత్రయజ్ఞతపఃక్రియాః |
త్వత్ప్రసాదాదవాప్యంతే బ్రహ్మక్షత్రవిశాం గణైః ॥ ౧౯ ॥
అగ్న్యాధానము, పశుబంధము, ఇష్టి, మంత్రము, యజ్ఞము, తపస్సు మొదలైన క్రియలన్నీ నీ ప్రసాదము వల్లే బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య గణములచే పొందబడుతున్నాయి.
యదహర్బ్రహ్మణః ప్రోక్తం సహస్రయుగసమ్మితమ్ |
తస్య త్వమాదిరంతశ్చ కాలజ్ఞైః పరికీర్తితః ॥ ౨౦ ॥
బ్రహ్మదేవుని పగలు ఏదైతే వెయ్యి మహాయుగములతో సమానమని చెప్పబడినదో, దానికి ఆది మరియు అంతము నీవేనని కాలజ్ఞానులచే కీర్తింపబడుతున్నావు.
మనూనాం మనుపుత్రాణాం జగతోఽమానవస్య చ |
మన్వంతరాణాం సర్వేషామీశ్వరాణాం త్వమీశ్వరః ॥ ౨౧ ॥
మనువులకు, మనుపుత్రులకు, మానవ-అమానవ జగత్తుకు, సమస్త మన్వంతరాలకు మరియు సమస్త ఈశ్వరులకు (అధిపతులకు) నీవే ఈశ్వరుడవు (ప్రభువువు).
సంహారకాలే సంప్రాప్తే తవ క్రోధవినిఃసృతః |
సంవర్తకాగ్నిస్త్రైలోక్యం భస్మీకృత్యావతిష్ఠతే ॥ ౨౨ ॥
ప్రళయ కాలము సంభవించినప్పుడు, నీ క్రోధము నుండి పుట్టిన ‘సంవర్తకము' అను అగ్ని మూడు లోకములను భస్మీకరించి నిలిచి ఉంటుంది.
త్వద్దీధితిసముత్పన్నా నానావర్ణా మహాఘనాః |
సైరావతాః సాశనయః కుర్వంత్యాభూతసంప్లవమ్ ॥ ౨౩ ॥
నీ తేజస్సు నుండి పుట్టిన నానా వర్ణములు గల మహా మేఘములు, ఐరావతము వంటి ఏనుగులు, పిడుగులతో (అశనయః) కూడి భూత సంప్లవమును (మహా ప్రళయాన్ని) కలిగిస్తాయి.
కృత్వా ద్వాదశధాఽఽత్మానం ద్వాదశాదిత్యతాం గతః |
సంహృత్యైకార్ణవం సర్వం త్వం శోషయసి రశ్మిభిః ॥ ౨౪ ॥
నిన్ను నీవు పన్నెండు రూపాలుగా (ద్వాదశ ఆదిత్యులుగా) విభజించుకొని, ఏకార్ణవమై (జలమయమై) ఉన్న లోకాన్ని నీ కిరణములతో శోషింపజేస్తున్నావు (నీటిని ఆవిరి చేస్తున్నావు).
త్వామింద్రమాహుస్త్వం రుద్రస్త్వం విష్ణుస్త్వం ప్రజాపతిః |
త్వమగ్నిస్త్వం మనః సూక్ష్మం ప్రభుస్త్వం బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ ॥ ౨౫ ॥
నిన్ను ఇంద్రుడని, రుద్రుడని, విష్ణువని, ప్రజాపతివని అంటారు. నీవే అగ్నివి, సూక్ష్మమైన మనస్సువు, ప్రభువువు మరియు శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మమువు.
త్వం హంసః సవితా భానురంశుమాలీ వృషాకపిః |
వివస్వాన్ మిహిరః పూషా మిత్రో ధర్మస్తథైవ చ ॥ ౨౬ ॥
నీవు హంసవు (పరమాత్మవు), సవితవు, భానుడవు, అంశుమాలివి (కిరణాల మాల కలవాడవు), వృషాకపివి. వివస్వంతుడవు, మిహిరుడవు, పూషవు, మిత్రుడవు మరియు ధర్ముడవు కూడా నీవే.
సహస్రరశ్మిరాదిత్యస్తపనస్త్వం గవాం పతిః |
మార్తండోఽర్కో రవిః సూర్యః శరణ్యో దినకృత్తథా ॥ ౨౭ ॥
వేయి కిరణముల వాడవు, ఆదిత్యుడవు, తపనుడవు, ఇంద్రియములకు/కిరణములకు ప్రభువువు (గవాం పతిః). మార్తాండవు, అర్కుడవు, రవివి, సూర్యుడవు, శరణు పొందదగిన వాడవు (శరణ్యః) మరియు పగలును చేయువాడవు.
దివాకరః సప్తసప్తిర్ధామకేశీ విరోచనః |
ఆశుగామీ తమోఘ్నశ్చ హరితాశ్వచ్చ కీర్త్యసే ॥ ౨౮ ॥
దివాకరుడవు, ఏడు గుర్రముల వాడవు, కాంతియే జుట్టుగా కలవాడవు (ధామకేశీ), విరోచనుడవు. వేగముగా వెళ్లేవాడవు, చీకటిని చంపేవాడవు (తమోఘ్నః) మరియు ఆకుపచ్చని గుర్రములు కలవానివిగా కీర్తింపబడుతున్నావు.
సప్తమ్యామథవా షష్ఠ్యాం భక్త్యా పూజాం కరోతి యః |
అనిర్విణ్ణోఽనహంకారీ తం లక్ష్మీర్భజతే నరమ్ ॥ ౨౯ ॥
ఏ సప్తమి తిథి నాడు లేదా షష్ఠి తిథి నాడు, భక్తితో నీకు పూజ చేస్తారో… అలసట లేనివాడై, అహంకారము లేనివాడై ఉన్న ఆ నరుని లక్ష్మీదేవి స్వయంగా ఆశ్రయిస్తుంది.
న తేషామాపదః సంతి నాధయో వ్యాధయస్తథా |
యే తవానన్యమనసః కుర్వంత్యర్చనవందనమ్ ॥ ౩౦ ॥
నీ యందు అనన్యమైన (వేరే ఆలోచన లేని) మనసు కలవారై ఎవరైతే అర్చన, వందనములు చేస్తారో, వారికి ఆపదలు ఉండవు, మానసిక బాధలు ఉండవు, శారీరక వ్యాధులు కూడా ఉండవు.
సర్వరోగైర్విరహితాః సర్వపాపవివర్జితాః |
త్వద్భావభక్యాః సుఖినో భవంతి చిరజీవినః ॥ ౩౧ ॥
సమస్త రోగముల నుండి విముక్తులై, సమస్త పాపముల నుండి వేరు చేయబడి, నీపై భక్తి భావము కలవారై వారు సుఖముగా చిరకాలము జీవిస్తారు.
త్వం మమాపన్నకామస్య సర్వాతిథ్యం చికీర్షతః |
అన్నమన్నపతే దాతుమభితః శ్రద్ధయాఽర్హసి ॥ ౩౨ ॥
ఓ అన్నపతే (ఆహారానికి ప్రభువా)! ఆపదలో ఉండి, కోరికలు తీరక, అందరికీ అతిథి మర్యాదలు (ఆహారం ఇవ్వడం) చేయాలనుకుంటున్న నాకు… అన్నమును ఇచ్చుటకు నీవు శ్రద్ధతో అనుగ్రహించవలెను.
యే చ తేఽనుచరాః సర్వే పాదోపాంతం సమాశ్రితాః |
మాఠరారుణదండాద్యాస్తాంస్తాన్ వందేఽశనిక్షుభాన్ ॥ ౩౩ ॥
నీ పాదాల చెంత ఆశ్రయము పొంది ఉన్న నీ అనుచరులందరికీ… మాఠరుడు, అరుణుడు, దండుడు మొదలైన వారికి మరియు పిడుగుల వంటి వేగము గల వారికి వందనములు.
క్షుభయా సహితా మైత్రీ యాశ్చాన్యా భూతమాతరః |
తాశ్చ సర్వా నమస్యామి పాతుం మాం శరణాగతమ్ ॥ ౩౪ ॥
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి తృతీయోఽధ్యాయే యుధిష్ఠిరకృత భాస్కర స్తుతిః ||
❓ తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
