BG 1.10:భీష్ముడి చేత రక్షింపబడుతున్న మన సైనిక బలం అపరిమితమైనది, అజేయమైనది. కానీ భీముడి చేత రక్షింపబడుతున్న పాండవుల సైనిక బలం పరిమితమైనది.
అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితమ్।పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితం ।। 10 ।।
అపర్యాప్తం — అపరిమితమైన; తత్ — అది; అస్మాకం — మన యొక్క; బలం — బలము; భీష్మ — భీష్మ పితామహుడిచే; అభిరక్షితాం — సురక్షితంగా ఏర్పాటుచేయబడ్డ; పర్యాప్తం — పరిమితమైన; తు — కానీ; ఇదం — ఈ; ఏతేషాం — వారియొక్క; బలం — బలము; భీమ — భీముడు; అభిరక్షితాం — సావధానంగా రక్షింపబడుచున్న.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
యుద్ధభూమిలో నిలబడిన దుర్యోధనుడు తన గురువు ద్రోణాచార్యుడి వద్దకు వెళ్ళి ఈ మాటలు అంటున్నాడు. 'మన సైన్యం అపరిమితమైనది, పైగా మనల్ని భీష్మ పితామహుడు లాంటి గొప్ప వీరుడు రక్షిస్తున్నాడు. అదే పాండవుల సైన్యం చాలా తక్కువ, దాన్ని భీముడు కాపాడుతున్నాడు' అని తనను తాను సముదాయించుకుంటున్నాడు. మాటలు చూడటానికిధైర్యంగా ఉన్నాయి, కానీ ఆ మాటల లోపల అతని గుండె వణుకు మనకు స్పష్టంగా వినపడుతుంది.
కౌరవుల సైన్యాధిపతి భీష్ముడు, కానీ పాండవుల సైన్యాధిపతి ధృష్టద్యుమ్నుడు. అయినా దుర్యోధనుడు పాండవుల సైన్యాధిపతి ధృష్టద్యుమ్నుడి పేరు పక్కన పెట్టి, తన బద్ధ శత్రువైన భీముడి పేరు ఎందుకు తీసుకున్నాడు? మనం ఎవరికి భయపడతామో వారి పేరే మన నోట్లో మాటిమాటికీ వస్తుంది. భీముడు దుర్యోధనుడి మనసులో ఎంత లోతుగా నాటుకుపోయాడంటే, అతని నీడ కూడా దుర్యోధనుడికి వణుకు పుట్టించింది.
ఒకవైపు దేవుడు (శ్రీకృష్ణుడు), ధర్మం ఉన్న పాండవులను ఎవరూ ఏమీ చేయలేరు అనే నిజం లోపల తెలుస్తున్నా, దుర్యోధనుడు తన అహంకారంతో గొప్పలు పోతున్నాడు. ఇది అతని బలాన్ని కాదు, లోపల ఉన్న బలహీనతను ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఈ శ్లోకంలో దుర్యోధనుని మాటలు అతని మానసిక అభద్రతను స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. 'అపర్యాప్తం' (అపరిమితమైనది) మరియు 'పర్యాప్తం' (పరిమితమైనది) అనే పదాల ప్రయోగంలో వ్యతిరేక అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. కౌరవ సైన్యం పెద్దదైనా సరైన సమన్వయం లేక అస్తవ్యస్తంగా మారే అవకాశం ఉంది, కానీ పాండవ సైన్యం భీముడి క్రమశిక్షణ గల నాయకత్వంలో పటిష్టంగా ఉందనే భయం కూడా అతనిలో వ్యక్తమవుతోంది.
వ్యాసమహర్షి ఇక్కడ మానవ మనస్తత్వంలోని ఒక గొప్ప సత్యాన్ని బట్టబయలు చేశారు. భయపడే వ్యక్తి ఎల్లప్పుడూ తన బలాన్ని పెద్దదిగా, శత్రువు బలాన్ని చిన్నదిగా చూపించడానికి వ్యర్థ ప్రయత్నం చేస్తాడు. నిజమైన ధైర్యం ఉన్నది ఉన్నట్లుగా అంగీకరించడంలోనే ఉంటుంది.
కౌరవ సేనలో 11 అక్షౌహిణీల సైన్యం ఉంది, పాండవ సేనలో 7 అక్షౌహిణీల సైన్యం మాత్రమే ఉంది. సంఖ్యాపరంగా కౌరవ బలం చాలా పెద్దదైనా, భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు పాండవుల పక్షాన ఉండటంతో ఆ సంఖ్యా బలం నిరర్థకమైంది.
ధర్మ రక్షణ లేని భౌతిక బలం ఎంత అపారంగా ఉన్నా అది పతనానికి దారితీస్తుందని, పరమాత్మ అండ ఉన్న అల్ప బలం కూడా విజయాన్ని సాధిస్తుందని ఈ శ్లోకంలోని అంతరార్థం మనకు బోధిస్తుంది.