BG 1.47:సంజయుడు పలికెను: రణరంగంలో ఈ విధంగా పలికిన అర్జునుడు, శోకంతో నిండిన మనస్సుతో, తన బాణాలతో కూడిన గాండీవ ధనుస్సును విడిచిపెట్టి, రథముపై కూలబెను.
సంజయ ఉవాచ ।ఏవముక్త్వార్జునః సంఖ్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ ।విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః ।। 47 ।।
సంజయ ఉవాచ — సంజయుడు పలికెను; ఏవం ఉక్త్వా — ఈ విధంగా పలికిన; అర్జునః — అర్జునుడు; సంఖ్యే — యుద్ధరంగంలో; రథ ఉపస్థే — రథములో; ఉపావిశత్ — కూర్చుండి పోయెను; విసృజ్య — వదిలివేసి; స-శరం — బాణములతో సహా; చాపం — ధనుస్సును; శోక — దుఃఖముతో; సంవిగ్న — దీనస్థితిలో; మానసః — మనస్సు.
ఈ పాఠ్యంలో ఏదైనా తప్పు లేదా పాఠాంతరం గమనించారా? తప్పులు మరియు సవరణలను తెలియజేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
విషాద పరాకాష్ఠ — రథోపస్థ ఉపవేశం
రణరంగంలో గాండీవాన్ని విడిచి, కన్నీళ్లతో కూలబడిన మహావీరుడు
The Depth of Despair: Arjuna Sits on the Chariot Seat
మహాభారత సంగ్రామ రంగంలో విషాదం పరాకాష్ఠకు చేరింది. సంజయుడు ధృతరాష్ట్రుడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజా! రణరంగంలో ఈ విధంగా పలికిన అర్జునుడు, కన్నీళ్లతో ఉప్పొంగిన హృదయంతో, తన బాణాలతో కూడిన మహా గాండీవ ధనుస్సును కింద పడేసి, రథంలో కూలబడ్డాడు. అతని మనస్సు తీవ్రమైన శోకంతో నిండిపోయింది.'
ఈ శ్లోకంతో భగవద్గీత యొక్క మొదటి అధ్యాయము 'అర్జున విషాద యోగము' ముగుస్తుంది. అంతటి పరాక్రమశాలి, దేవేంద్రుని కుమారుడు, శివుడిని మెప్పించి పాశుపతాస్త్రాన్ని పొందిన మహా ధీరుడు అర్జునుడు యుద్ధభూమిలో ఒక పిరికివాడిలా కన్నీళ్లతో కూలబడిపోవడం అత్యంత విషాదకరమైన దృశ్యం. కానీ ఈ నిశ్శబ్ద శూన్యస్థితే, గీతామృతాన్ని స్వీకరించడానికి తగిన పరమ పాత్రగా అతనిని తీర్చిదిద్దింది.
అర్జునుని ఈ శోకమే భగవద్గీత అనే జగత్కల్యాణ గ్రంథ జన్మకు కారణమైంది. రాత్రి దట్టమైన చీకటి ఆవరించినప్పుడే ఉషోదయానికి సమయం దగ్గరవుతోందని అర్థం.
ఈ మొదటి అధ్యాయాన్ని 'అర్జున విషాద యోగము' అని పిలవడంలో ఒక గంభీరమైన రహస్యం దాగి ఉంది. విషాదం అనేది సంసార బంధం వల్ల కలిగే నరకం, కానీ దానిని భగవంతునికి నివేదించినప్పుడు అది 'యోగం'గా (భగవంతునితో అనుసంధానం) మారుతుంది. అర్జునుడు తన పిరికితనాన్ని లేదా శోకాన్ని కప్పిపుచ్చుకోకుండా కృష్ణుడి ముందు పూర్తిగా ఆవిష్కరించాడు. ఈ నిష్కపటమైన శరణాగతియే అతనిని జగద్గురువైన కృష్ణుని శిష్యునిగా నిలిపింది.
గీతను చదవడం అంటే అర్జునుడి ఈ విషాదాన్ని మనలో మనం దర్శించుకోవడం. మన జీవితాల్లో కూడా ఎప్పుడైతే మనం 'నావల్ల కావడం లేదు' అని మన అహంకార ఆయుధాలను కిందపడేస్తామో, అప్పుడే పరమాత్మ మన చేతులను పట్టుకుని సరికొత్త ధర్మశక్తితో మనల్ని నడిపిస్తాడు. అర్జునుడి ఈ కన్నీళ్లే భగవద్గీత అనే దివ్యజ్ఞాన గంగకు మూలం. కురుక్షేత్ర రణరంగంలో నారాయణుడు నరునికి చేసిన పరమ పవిత్రమైన ఉపదేశానికి రంగం సిద్ధమైంది.
వేదవ్యాస మహర్షి కృప వల్ల లభించిన దివ్యదృష్టితో యుద్ధాన్ని చూసి ధృతరాష్ట్రునికి యథాతథంగా వినిపించే మంత్రి.
సంజయుడు అర్జునుని ఈ దైన్య స్థితిని వివరించడం ద్వారా, ధృతరాష్ట్రునికి తాత్కాలిక సంతోషాన్ని కలిగించాడు. కానీ రణరంగంలో శ్రీకృష్ణుడు ఉన్నాడనే నిజాన్ని సంజయుడు పరోక్షంగా గుర్తుచేస్తూ, కౌరవుల నాశనం తప్పదని ముందే సంకేతమిచ్చాడు.