నారద మహర్షి వాల్మీకికి శ్రీరాముని గుణగణాలను, ఆయన సంక్షిప్త చరిత్రను వివరించడం.
ఎంతటి పవిత్రమైన సమాగమమో చూడండి. నిత్యం తపోసాధనలో, వేదాధ్యయనంలో మునిగితేలే వాల్మీకి మహర్షి, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడిని ఎంతో వినయంగా ప్రశ్నిస్తున్నారు. నారదుడు అంటే ఎవరో కాదు, త్రిలోక సంచారి, వాగ్ధాటి కలిగినవారిలో ఉత్తముడు. వాల్మీకి అడుగుతున్న ఈ ప్రశ్న జగత్కల్యాణానికి పునాది వేయబోతోంది.
The ascetic sage Valmiki, deeply devoted to penance and the study of sacred scriptures, reverently enquired of Narada, the divine sage and chief among those eloquent in speech, who excel in spiritual wisdom.
ఓ మునీశ్వరా! ఈ విశాలమైన భూప్రపంచంలో ప్రస్తుతం అన్ని సద్గుణాలు కలిగి, అజేయమైన పరాక్రమవంతుడై, ధర్మం తెలిసినవాడై, చేసిన మేలును మరవని కృతజ్ఞతా భావం కలవాడై, పలికిన మాట తప్పని సత్యవాక్పరిపాలకుడై, తలపెట్టిన కార్యాన్ని సాధించే వరకు వదలని దృఢసంకల్పుడైన మహాపురుషుడు ఎవరైనా ఉన్నారా? వాల్మీకి అడుగుతున్న ఈ ఆరు గుణాలు ఒక మనిషిని దేవునిగా మార్చే అత్యున్నత లక్షణాలు.
"O Sage, who indeed in this world today is endowed with all noble virtues? Who is possessed of great heroism, righteousness, truthfulness, gratitude, and firm resolve?"
అంతేకాదు నారద మునీంద్రా! ఉత్తమమైన ప్రవర్తనతో ప్రకాశించేవాడు, సమస్త జీవుల పట్ల కరుణ చూపిస్తూ అందరికీ మేలు చేసేవాడు, సమస్త శాస్త్రాలను ఔపోసన పట్టిన పరమ విద్వాంసుడు, ఇతరులు చేయలేని కష్టతరమైన పనులను కూడా ఎంతో నేర్పుతో సాధించగల సమర్థుడు, మరియు లోకంలోని అందరి కన్నులకు ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇచ్చే అతి సుందరమైన రూపం కలిగినవాడు ఈ సృష్టిలో ఎవరున్నారు? ఈ వర్ణన వింటుంటేనే మన హృదయం ఆ దైవస్వరూపాన్ని దర్శించుకోవడానికి తహతహలాడుతుంది.
"Who is established in righteous conduct, dedicated to the welfare of all living beings, deeply learned in all scriptures, exceptionally skilled, and uniquely beautiful to behold?"
మనస్సును తన స్వాధీనంలో ఉంచుకోగలిగిన జితేంద్రియుడు ఎవరు? లోకంలో అత్యంత కష్టమైన కోపాన్ని జయించిన జితక్రోధుడు ఎవరు? సూర్యుని లాంటి తేజస్సు కలిగి ఉండి కూడా, ఇతరుల మంచిని చూసి ఓర్వలేని అసూయ రవ్వంతైనా లేని మహనీయుడు ఎవరు? రణరంగంలో ఆ మహాపురుషునికి గనుక క్రోధం వస్తే, శత్రువుల మాటేమో కానీ సాక్షాత్తూ స్వర్గలోకంలోని దేవతలు సైతం భయంతో వణికిపోతారు! అలాంటి వీరాధివీరుడైన ఆదర్శ పురుషుడు ఎవరో నాకు సెలవివ్వండి. కోపాన్ని జయించడమే నిజమైన విజయం అని ఈ శ్లోకం మనకు బోధిస్తుంది.
"Who is self-controlled, who has conquered anger, who is illustrious and free from envy, and whose wrath in battle terrifies even the demigods?"
మహర్షీ! ఈ గుణాలన్నీ కలబోసిన ఆ దివ్య పురుషుని గురించి వినాలనే అమితమైన కుతూహలం నా మనసులో రేగుతోంది. భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాలను వీక్షించగల త్రికాలజ్ఞానివి నువ్వు. కాబట్టి, సకల కల్యాణ గుణధాముడైన ఆ నరుడిని నాకు చూపించగల సమర్థుడవు నీవేనని నా నమ్మకం. మన హృదయంలో ఆధ్యాత్మిక జిజ్ఞాస కలిగినప్పుడు, సరైన గురువును ఆశ్రయిస్తే సత్యదర్శనం లభిస్తుందని ఈ శ్లోకంలో వాల్మీకి వినయం మనకు తెలియజేస్తుంది.
"O great sage, I yearn to hear of such a personality. My curiosity is immense, and you, indeed, are capable of knowing such a peerless soul."
ముల్లోకాల సంగతులన్నీ తెలిసిన నారద మహర్షి, వాల్మీకి అడిగిన ఈ మధురమైన మాటలను విని పరమానందభరితుడయ్యాడు. వెంటనే వాల్మీకిని ఆదరంతో ఆహ్వానించి, 'ఓ వాల్మీకి మహర్షీ! ఆలకించు!' అంటూ అత్యంత ప్రసన్నమైన వదనంతో తన దివ్యవాణిని విప్పాడు. గురువు శిష్యుని ప్రశ్న విని హర్షించినప్పుడు, అక్కడ జ్ఞానగంగ ప్రవహిస్తుంది. ఈ శ్లోకాన్ని స్మరించడం వల్ల మన మనసులో ఆధ్యాత్మిక గురువు పట్ల గౌరవం, ప్రశంతత కలుగుతాయి.
Narada, well-versed in the three worlds, was filled with joy upon hearing Valmiki's words. He smiled and spoke: "Hear, O Sage, of the extraordinary qualities of the person who matches your description."
ఓ మునిపుంగవా! నువ్వు అడిగిన ఈ గుణాలన్నీ సామాన్యమైనవి కావు. ఒకే మనుష్యుడిలో ఇన్ని అద్భుత గుణాలు నిండి ఉండటం అత్యంత దుర్లభం. అయినా సరే, నా దివ్యదృష్టితో ఆలోచించి, ఈ సకల సద్గుణాలు కలిగిన ఆ పురుషోత్తముని గురించి చెబుతాను, శ్రద్ధగా విను.
"Rare indeed are the virtues you have listed in a single human being. Yet, there is one born in the line of Ikshvaku, known to all by the name of Rama, who possesses all these attributes."
ఆయనే సూర్యవంశపు ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించిన శ్రీరామచంద్రమూర్తి. లోకంలోని సమస్త ప్రజల చేత పూజింపబడుతున్నవాడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, ఊహకు అందని మహా పరాక్రమవంతుడు, సూర్యుని వలె స్వయం ప్రకాశవంతుడు, ధైర్యసాహసాలు కలవాడు, మరియు తన ఇంద్రియాలను పూర్తిగా తన అదుపులో ఉంచుకున్న జితేంద్రియుడు. రామ నామస్మరణ చేయగానే మన హృదయంలో ఒక దివ్యమైన ప్రశాంతత ఆవరిస్తుంది.
"He is self-controlled, of immense valor, illustrious, steadfast, and master of his senses. He is highly intelligent, ethical, eloquent in speech, and glorious."
ఆ శ్రీరామచంద్రుడు అపారమైన బుద్ధిమంతుడు, రాజనీతి శాస్త్రంలో నిపుణుడు, మధురంగా మాట్లాడే వాగ్మి, సకల ఐశ్వర్య సంపన్నుడు, పాపాలను శత్రువులను సంహరించే వాడు. భౌతికంగా ఆయన దేహ సౌష్టవం ఎంతో మనోహరంగా ఉంటుంది - వెడల్పైన భుజాలు, మోకాళ్ల వరకు సాగే పొడవైన చేతులు, శంఖం వంటి అందమైన మెడ మరియు దృఢమైన దవడలు కలిగినవాడు. ఈ శ్లోకం చదువుతుంటే రామచంద్రుని దివ్య రూపం మన కళ్ల ముందు సాక్షాత్కరిస్తుంది.
"He has broad shoulders, mighty arms, a neck shaped like a conch shell, and a prominent chin. He is skilled in archery, with a deep chest, large eyes, and a majestic stride."
ఆ రామయ్య విశాలమైన రొమ్ము కలిగినవాడు, శత్రువుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించే కోదండం అనే మహా ధనస్సును ధరించినవాడు. కండరాలతో కప్పబడిన జత్రువులు (భుజపు ఎముకలు) కలిగినవాడు, శత్రు సంహారకుడు. మోకాళ్ల వరకు చేతులు కలిగి, అందమైన శిరస్సు, విశాలమైన నుదురు, అత్యంత మనోహరమైన నడక కలిగిన ఆదర్శ పురుషుడు. శ్రీరాముని ప్రతి అడుగులోనూ ఒక రాజసం, ధర్మ రక్షకుడి గంభీరత కనిపిస్తాయి.
ఆ శ్రీరామచంద్రుడు పొడవులోనూ లావులోనూ సమానంగా ఉంటూ, సుందరంగా అమరిన అవయవాలు కలవాడు. మేఘశ్యాముడైన కాంతితో మెరుస్తూ, పరాక్రమవంతుడై, నిండుగా ఉన్న రొమ్ముతో, పద్మాల వంటి విశాలమైన నేత్రాలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు. సకల శుభలక్షణాలు కలిగిన సముద్రుడి వంటి రూపం ఆయనది. రాముని కనుల కరుణను స్మరించినప్పుడు మన హృదయంలో భయాలన్నీ కరిగిపోతాయి.
రామచంద్రుడు ధర్మం తప్పనివాడు, సత్యవ్రతుడు, ప్రజలందరికీ మంచి చేయడంలోనే ఆనందాన్ని వెతుక్కునే లోకోపకారి. కీర్తిమంతుడు, జ్ఞాన సంపన్నుడు, బాహ్యంగానూ అంతరంగంలోనూ పరమ పవిత్రుడు, పెద్దల పట్ల వినయ విధేయతలు కలవాడు, నిరంతరం శరణాగతులను రక్షించాలనే ధ్యానంలో ఉండే సమాధిశీలి. రాముని వంటి రాజును పొందిన అయోధ్యా ప్రజలు ఎంతటి ధన్యులో కదా!
"He is a protector of righteousness, ever-devoted to the welfare of his subjects, learned in the Vedas and Vedangas, and a master of the science of weaponry."
ప్రజాపాలనలో బ్రహ్మదేవునితో సమానుడు, సకల జగత్తును భరించే ధాత, శత్రువులను నిర్మూలించే పరాక్రమశాలి. సమస్త జీవకోటికి రక్షకుడై, సనాతన ధర్మాన్ని నిలబెట్టే పరమ ధర్మరక్షకుడు. రాముడు కేవలం మానవుడు కాదు, ధర్మాన్ని రక్షించడానికి అవతరించిన సాక్షాత్ శ్రీమహావిష్ణువు. ఈ శ్లోక పఠనం వల్ల మనలో ధర్మ రక్షణ పట్ల ఆసక్తి, సత్ప్రవర్తన పెంపొందుతాయి.
శ్రీరాముడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, తనను నమ్ముకున్న ప్రజలను కంటికి రెప్పలా కాపాడేవాడు. వేదాలు, వేదాంగాల రహస్యాలను క్షుణ్ణంగా తెలిసిన మహాపండితుడు, ధనుర్విద్యలో తిరుగులేని నైపుణ్యం కలిగిన వీరుడు. ధర్మం వైపు నిలబడి శత్రువులను ఎదిరించే శక్తిని ఈ శ్లోకం మనకు ప్రసాదిస్తుంది.
సమస్త శాస్త్రాల పరమార్థాన్ని గ్రహించినవాడు, అద్భుతమైన జ్ఞాపకశక్తి కలవాడు, సమయస్ఫూర్తి గల ప్రతిభావంతుడు. లోకంలో అందరికీ ప్రియమైనవాడు, సాధుస్వభావుడు, ఎంతటి కష్టకాలంలోనైనా గుండె చెదరని ధీరుడు. మంచి చెడులను వేరు చేసి చూడగలిగే విచక్షణ కలిగినవాడు. రాముని శాంత స్వభావం మనకు నిగ్రహాన్ని నేర్పుతుంది.
నదులన్నీ ఏ విధంగా సముద్రంలో కలవడానికి పరిగెత్తుకుంటూ వస్తాయో, అలాగే సజ్జనులందరూ రాముని ఆశ్రయించడానికి వస్తుంటారు. ఆయన అందరినీ సమానంగా చూసే సమదృష్టి గల ఆర్యుడు. ఎప్పుడు చూసినా ప్రశాంతమైన, చిరునవ్వు చిందించే ముఖారవిందంతో కనిపిస్తాడు. ఈ శ్లోకం చదువుతుంటే మనసులోని కల్మషాలన్నీ తొలగిపోయి నిర్మలత్వం సిద్ధిస్తుంది.
సకల కల్యాణ గుణములు కలిగిన ఆ శ్రీరాముడు తల్లి కౌసల్యాదేవికి కడుపుతీపిని, ఆనందాన్ని పంచే సుపుత్రుడు. గంభీరతలో సముద్రునితో సమానుడు, ధైర్యంలో హిమాలయ పర్వతం వలె నిశ్చలంగా నిలిచేవాడు. తల్లి హృదయాన్ని సంతోషపెట్టడమే పరమార్థంగా భావించిన రాముని భక్తి మనకు పితృభక్తిని ప్రబోధిస్తుంది.
"Like the ocean, he is deep and unfathomable. Like the Himalayas, he is stable and unyielding. In strength, he is equal to Vishnu, and in appearance, he is as pleasing as the full moon."
పరాక్రమంలో శ్రీమహావిష్ణువుతో సమానుడైనవాడు, ఆహ్లాదాన్ని పంచడంలో పూర్ణచంద్రుని వంటివాడు. దుర్మార్గులపై క్రోధంలో యుగాంతంలో వచ్చే కాలాగ్ని వంటివాడు, ఓర్పులో భూదేవితో సమానుడు. దానగుణంలో కుబేరుని వంటివాడు, సత్యపాలనలో సాక్షాత్తు ధర్మదేవత వంటివాడు. రాముని గుణాలలోని వైవిధ్యం మనకు సమతుల్యతను నేర్పుతుంది.
"In anger, he resembles the destructive fire of time; in patience, he is like the earth. In generosity, he is like Kubera, the lord of wealth; and in truthfulness, he is Dharma personified."
సకల గుణ గణాభిరాముడైన ఆ జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, సత్యపరాక్రముడైన శ్రీరాముడిని యువరాజుగా పట్టాభిషిక్తుడిని చేయాలని తండ్రి దశరథ మహారాజు మనస్ఫూర్తిగా కోరుకున్నాడు. ప్రజలందరికీ మేలు చేయాలనే తపనతో ఉన్న రాముడిని చూసి అయోధ్య ప్రజలంతా ఉప్పొంగిపోయారు.! ఈ శ్లోకం వింటుంటే పట్టాభిషేక మహోత్సవ సంబరాలు కళ్లముందు కదలాడుతాయి.
"Desiring the welfare of the world and his beloved subjects, King Dasaratha wished to crown his eldest son, Rama, who was endowed with every noble quality, as the crown prince."
కానీ, విధి రాత ఎంత విచిత్రమైనదో కదా! రాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవ ఏర్పాట్లు చూసి, దశరథుని ప్రియ భార్య కైకేయి దేవి అసూయతో నిండిపోయింది. పూర్వం దశరథుడు తనకు ఇచ్చిన రెండు వరాలను గుర్తుచేసి, రాముడిని అరణ్యవాసానికి పంపాలని, తన కుమారుడైన భరతుడికి పట్టాభిషేకం చేయాలని కోరింది. లౌకిక సుఖాల వెనుక ఉండే మోహాన్ని ఈ ఘట్టం హెచ్చరిస్తుంది.
"However, Queen Kaikeyi, recalling the two boons previously granted to her by the King, demanded the exile of Rama to the forest and the coronation of her own son, Bharata."
పాపం! దశరథ మహారాజు ధర్మపాశంలో చిక్కుకుపోయాడు. ఇచ్చిన మాట తప్పని సత్యవ్రతుడు కావడం చేత, గుండె పగిలిపోతున్నా సరే, తన ప్రాణ సమానుడైన ప్రియపుత్రుడు రాముడిని అడవులకు పంపడానికి సిద్ధమయ్యాడు. తండ్రి పడే వేదనను చూసినప్పుడు మన హృదయం ద్రవించిపోతుంది.
"Bound by the vow of truth and the fetters of righteousness, King Dasaratha, with a breaking heart, sent his beloved son Rama into exile."
కానీ ఆ వీరాధివీరుడైన రాముడు ఏమాత్రం సంకోచించలేదు. తండ్రి మాటను నిలబెట్టడానికి, సవతి తల్లి కైకేయి కోరికను తీర్చడానికి చిరునవ్వుతో అడవులకు బయలుదేరాడు. తండ్రి ప్రతిజ్ఞను కాపాడటమే తన పరమ కర్తవ్యంగా భావించాడు. పితృవాక్య పరిపాలన అనే ధర్మానికి రాముని కంటే గొప్ప ఉదాహరణ సృష్టిలో లేదు.
"To honor his father's vow and to please his stepmother Kaikeyi, the heroic Rama cheerfully departed for the forest, demonstrating the highest path of filial duty."
అడవులకు బయలుదేరిన రాముని వెనుక, సుమిత్ర గారాల పట్టి, వినయశీలి అయిన లక్ష్మణుడు అన్నపై గల అపారమైన అనురాగంతో అడవులకు అనుసరించాడు. అన్న సేవయే తన జీవిత పరమార్థంగా భావించిన లక్ష్మణుని భ్రాతృభక్తి అనన్యమైనది. అన్నదమ్ముల అనుబంధానికి ఈ శ్లోకం ఒక దివ్యమైన ప్రతీక.
"The virtuous Lakshmana, Rama's beloved brother and the enhancer of Sumitra's joy, followed his brother out of deep affection and devotion."
జనక మహారాజు వంశంలో జన్మించిన జగన్మాత, రూపంలో దేవమాయ వలె ప్రకాశించే సర్వలక్షణ సంపన్నురాలైన సీతాదేవి కూడా భర్తను అనుసరించింది. చంద్రుని వెంట రోహిణీ నక్షత్రం నడిచినట్లుగా, రాముని వెంట సీత అడవుల బాట పట్టింది. భార్యాభర్తల పరస్పర ప్రేమకు, సహధర్మచారిణి తత్వానికి సీతమ్మ నడక దివ్యదర్శనం.
ప్రజలందరూ, తండ్రి దశరథుడు ఎంతో దూరం వరకు రాముని వెంట ఏడుస్తూ నడిచారు. చివరకు గంగానది ఒడ్డున ఉన్న శృంగిబేరపురం చేరుకున్న రాముడు, రథసారథి సుమంత్రుడిని వెనక్కి పంపించివేసి, తన ప్రాణస్నేహితుడైన నిషాద రాజు గుహుడిని ఆశ్రయించాడు. రాముని స్నేహశీలిత్వానికి, భేదభావాలు లేని కరుణకు ఈ ఘట్టం నిదర్శనం.
Accompanied by the citizens of Ayodhya who followed him in grief, Rama reached the banks of the Ganges at the town of Sringaverapura, where he met Guha, the chief of the Nishadas. With Guha's assistance, Rama, Lakshmana, and Sita crossed the holy river Ganges, and proceeding from forest to forest, they reached the beautiful hermitage of Sage Bharadwaja.
ఆ ముగ్గురూ అడవులు దాటుకుంటూ, నిండుగా ప్రవహించే నదులను దాటి, భరద్వాజ మహర్షి ఆజ్ఞతో చిత్రకూట పర్వతం చేరుకున్నారు. అక్కడ ఒక అందమైన పర్ణశాల నిర్మించుకుని, దేవతలు, గంధర్వుల వలె ఎంతో సంతోషంగా నివసించసాగారు. కష్టాలలోనూ ఎలా ప్రశాంతంగా జీవించవచ్చో రాముడు ఇక్కడ ఆచరించి చూపాడు.
అయ్యో! రాముడు చిత్రకూటం వెళ్లిన తర్వాత, ఇక్కడ అయోధ్యలో పుత్రశోకాన్ని భరించలేక, 'హా రామా! హా లక్ష్మణా! హా సీతా!' అంటూ విలపిస్తూ దశరథ మహారాజు తన ప్రాణాలను విడిచి స్వర్గస్తుడయ్యాడు. పుత్రవ్యామోహం ఎంతటి విషాదాన్ని మిగులుస్తుందో ఈ ఘట్టం మనకు కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపిస్తుంది.
తండ్రి మరణించిన తర్వాత, వసిష్ఠ మహర్షి వంటి పెద్దలందరూ భరతుడిని సింహాసనం అధిష్టించమని ఆదేశించారు. కానీ మహాబలశాలి, ధర్మమూర్తి అయిన భరతుడు ఆ రాజ్యాన్ని ఏలడానికి నిరాకరించాడు. అన్న హక్కును తాను దోచుకోనని గట్టిగా నిలబడ్డాడు. భరతుని త్యాగం లోకంలో మరెక్కడా కానరానిది.
"Bharata, refusing to accept the kingdom, went to Chitrakoota to persuade his elder brother Rama to return and rule Ayodhya."
ఆ మహా వీరుడైన భరతుడు రాముడిని ఎలాగైనా ఒప్పించి వెనక్కి తీసుకురావాలని, అన్న పాదాలను పూజించి ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి నేరుగా అడవికి బయలుదేరాడు. అన్న పట్ల భరతునికి ఉన్న అమితమైన భక్తి మన హృదయాలను కదిలిస్తుంది.
అడవిలో ఉన్న రాముడిని చేరుకుని, భరతుడు ఎంతో గౌరవంతో ప్రార్థించాడు. 'అన్నా! నువ్వే ధర్మజ్ఞుడవు. సూర్యవంశపు ఆచారం ప్రకారం జ్యేష్ఠ పుత్రుడవైన నువ్వే మాకు రాజువు కావాలి. దయచేసి అయోధ్యకు వచ్చి సింహాసనాన్ని స్వీకరించు' అని బతిమాలాడు. భరతుని ధర్మనిరతికి మన జోహార్లు.
కానీ ఆ పరమ దయాళువు, కీర్తిమంతుడైన శ్రీరాముడు భరతుని ప్రార్థనను తిరస్కరించాడు. తండ్రి ఇచ్చిన ఆజ్ఞను జవదాటడం ధర్మం కాదని, రాజ్య సుఖాల కంటే పితృవాక్య పరిపాలనే మిన్న అని స్పష్టం చేశాడు. రాముని ధర్మనిష్ఠ అచంచలమైనది.
"But the noble Rama, steadfast in his vow, declined to return, prioritizing his father's word above the throne."
చివరకు రాముడు తన పాదుకలను (సందళ్లను) భరతునికి బహుకరించి, వాటిని సింహాసనంపై ఉంచి రాజ్యపాలన చేయమని పంపించాడు. భరతుడిని ఎంతో ప్రేమతో ఊరడించి అయోధ్యకు తిప్పి పంపాడు. ఆ రామ పాదుకలే సకల శుభాలకు, ధర్మానికి రక్షణ కవచంగా నిలిచాయి.
To satisfy Bharata's devotion, Rama gave him his sacred sandals (Padukas) as his representative, and Bharata returned to rule from Nandigrama as a servant of those sandals. After Bharata's departure, Rama, realizing that the citizens of Ayodhya would continue to visit him at Chitrakoota, decided to move deeper into the Dandaka forest.
భరతుడు తన కోరిక తీరకపోయినా, అన్న పాదుకలను నెత్తిన పెట్టుకుని తెచ్చుకుని, అయోధ్యలోకి అడుగుపెట్టకుండా నందిగ్రామం అనే చిన్న గ్రామంలో నివసిస్తూ, రాముడి రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ ఆ పాదుకల సాక్షిగా రాజ్యపాలన చేశాడు. భరతుని వంటి సోదరుడు దొరకడం శ్రీరాముని అదృష్టం.
భరతుడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, అయోధ్య ప్రజలు మళ్లీ మళ్లీ తనను వెతుక్కుంటూ వస్తారని గ్రహించిన రాముడు, ఏకాగ్రతతో ఇంకా దట్టమైన దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు. ధర్మపాలన కోసం రాముడు పడ్డ శ్రమ మనకు సత్కర్మల పట్ల నిష్టను పెంచుతుంది.
ఘోరమైన దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించిన రాజీవలోచనుడైన రాముడు, అక్కడ విరాధుడు అనే రాక్షసుడిని వధించి, శరభంగ, సుతీక్ష్ణ, అగస్త్య మహర్షులను దర్శించుకున్నాడు. సాధువులకు రక్షణ కల్పించడమే భగవంతుని ముఖ్య కర్తవ్యమని ఈ ఘట్టం చాటుతుంది.
"Entering the dense forest of Dandaka, the illustrious Rama slew the fierce demon Viradha and visited the sages Sarabhanga, Sutikshna, and Agastya."
అగస్త్య మహర్షి ఆశీస్సులతో, దేవేంద్రుడు ఇచ్చిన దివ్యమైన ధనస్సును, ఖడ్గాన్ని, ఎన్నటికీ తరిగిపోని బాణాలు కలిగిన అమ్ములపొదిని రాముడు అత్యంత ప్రీతితో స్వీకరించాడు. రాక్షస సంహారానికి ఇది ప్రథమ ఘట్టం.
Sage Agastya presented Rama with a divine bow, an inexhaustible quiver of arrows, and a shining sword, which were once given to the sage by Lord Indra. While Rama resided in the forest, all the sages and ascetics approached him, seeking protection from the terrifying demons (Rakshasas).
రాముడు అడవిలో నివసిస్తున్న సమయంలో, రాక్షసుల బాధలను తట్టుకోలేక మునులందరూ రాముని శరణు వేడారు. తమను ఆ రాక్షస మూకల నుండి రక్షించమని ప్రార్థించారు. భగవంతుడు ఎల్లప్పుడూ దీనుల మొర ఆలకిస్తాడనే నమ్మకాన్ని ఈ శ్లోకం కలిగిస్తుంది.
మహా తేజస్వులైన ఆ ఋషులకు రాముడు అభయమిచ్చాడు. అరణ్యంలో తిరుగుతున్న దుష్ట రాక్షసులనందరినీ యుద్ధంలో సంహరిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. శరణాగత రక్షణే రాముని పరమ ధర్మం.
Rama gave his solemn word to the sages that he would destroy all the demons in the Dandaka forest, committing himself to the protection of the righteous. At the Panchavati forest, the demoness Surpanakha, sister of Ravana, approached Rama with lustful designs and was disfigured by the alert Lakshmana.
దండకారణ్యంలో నివసిస్తుండగా, కామరూపిణి అయిన శూర్పణఖ అనే రాక్షసి సీతాలక్ష్మణులపై దాడి చేయబోగా, లక్ష్మణుడు ఆమె ముక్కు చెవులు కోసి విరూపిణిని చేశాడు. ఇది రామరావణ యుద్ధానికి కారణమైన కీలక ఘట్టం.
అవమానంతో రగిలిపోయిన శూర్పణఖ మాటల విని, యుద్ధానికి వచ్చిన ఖరుడు, త్రిశిరసుడు, దూషణుడు అనే రాక్షస రాజులను, వారి సైన్యాన్ని రాముడు ఒంటరిగానే ఎదుర్కొని సంహరించాడు. రాముని అమోఘ వీరత్వానికి ఇది నిదర్శనం.
"Enraged by Surpanakha's disfigurement, the demons Khara, Dushana, and Trisiras, along with a massive army of fourteen thousand Rakshasas, attacked Rama."
ఆ జనస్థానంలో నివసిస్తున్న పద్నాలుగు వేల మంది రాక్షసులను రాముడు ఒక్కడే తన శర పరంపరతో సంహరించి అరణ్యాన్ని పవిత్రం చేశాడు. ధర్మం ముందు ఎంతటి ఆసురీ శక్తులైనా లొంగక తప్పదు.
"Single-handedly, the heroic Rama destroyed the entire army of fourteen thousand demons, demonstrating his unmatched cosmic power."
తన అనుచరులైన పద్నాలుగు వేల మంది రాక్షసుల మరణవార్త విని, రావణుడు క్రోధంతో ఊగిపోయాడు. రామునిపై పగ తీర్చుకోవడానికి మారీచుడనే మాయా రాక్షసుని సహాయం కోరాడు. రాక్షస రాజు పతనానికి ఇక్కడే బీజం పడింది.
"Hearing of the destruction of his army, the demon king Ravana, burning with anger and seeking revenge, enlisted the help of the deceptive demon Maricha."
మారీచుడు రావణుడిని ఎంతో బతిమాలాడు. 'రావణా! ఆ రామచంద్రుడు సామాన్యుడు కాడు. మహా బలశాలి అయిన ఆ దేవునితో శత్రుత్వం నీకు శ్రేయస్కరం కాదు, వినాశనానికి దారితీస్తుంది' అని హితవు పలికాడు. దుష్టబుద్ధి కలవారికి మంచి మాటలు తలకెక్కవు కదా!
"Maricha, disguising himself as a beautiful golden deer, lured Rama away from the hermitage, while Ravana waited for his opportunity."
కానీ, వినాశకాలే విపరీత బుద్ధి అన్నట్లు, రావణుడు మారీచుని మాటలను లెక్కచేయక, కాలం మూడి నేరుగా మారీచునితో కలిసి రాముని ఆశ్రమానికి బయలుదేరాడు. కాలం ముంచుకొస్తున్నప్పుడు మనుషులు విచక్షణ కోల్పోతారని ఈ ఘట్టం గుర్తుచేస్తుంది.
"Although suspicious, Rama pursued the deer at Sita's request and killed it with a swift arrow. As Maricha died, he called out in Rama's voice, causing Lakshmana to leave Sita's side to help."
ఆ మాయా మారీచుడు బంగారు లేడి రూపంలో వచ్చి రామలక్ష్మణులను ఆశ్రమానికి దూరం చేయగా, రావణుడు సీతమ్మను అపహరించి, అడ్డువచ్చిన జటాయువు అనే పక్షి రాజును దారుణంగా గాయపరిచి చంపేశాడు. సీతాపహరణం సృష్టిలోనే అత్యంత దుఃఖకరమైన ఘట్టం.
అయ్యో! ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చిన రామునికి సీతమ్మ కనిపించలేదు. గాయపడి పడివున్న జటాయువు ద్వారా సీతను రావణుడు అపహరించినట్లు తెలిసి, రాముడు శోకసముద్రంలో మునిగిపోయాడు. సాధారణ మానవుని వలె భార్య వియోగంతో విలపించాడు. భగవంతుడు మన కష్టాలలో పాలుపంచుకుంటాడనడానికి ఈ శోకమే సాక్ష్యం.
"Taking advantage of Sita's isolation, the wicked Ravana abducted her, killing the brave vulture king Jatayu who fought valiantly to rescue her."
రాముడు జటాయువుకు అంతిమ సంస్కారాలు జరిపి, సీతమ్మను వెతుక్కుంటూ వెళ్తుండగా, మార్గమధ్యంలో కబంధుడు అనే వికృత రూపం కలిగిన భయంకర రాక్షసుడు ఎదురయ్యాడు. కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు కూడా మన కర్తవ్యాన్ని మరవకూడదని రాముడు ఆచరించి చూపాడు.
"Returning to the cottage, Rama was devastated to find Sita missing. He wandered through the forest, weeping in deep agony for his beloved wife."
రాముడు ఆ కబంధుడిని వధించి, దహన సంస్కారాలు చేయగా, అతడు శాపవిముక్తుడై స్వర్గానికి వెళ్తూ. 'ఓ రాఘవా! సమీపంలో శబరి అనే భక్త శిరోమణి ఉంది. ఆమెను దర్శించుకో, నీకు శుభం జరుగుతుంది' అని మార్గం చెప్పాడు. నిజమైన భక్తికి భగవంతుడే వెతుక్కుంటూ వస్తాడనడానికి శబరి గాథే ఒక నిదర్శనం.
కబంధుడి మాటల ప్రకారం ఆ పరమ తేజస్వి అయిన శ్రీరాముడు శబరి ఆశ్రమానికి బయలుదేరాడు. శబరి ఒక సాధారణ వనవాసి మహిళ అయినప్పటికీ, తన నిష్కల్మషమైన భక్తి ద్వారా ధర్మరహస్యాలన్నీ క్షుణ్ణంగా తెలుసుకున్న పరమ యోగిని. భగవంతుని దర్శనం కోసం ఆమె తన జీవితాన్నంతాధారపోసి ఎదురుచూసింది. పరమాత్మ ఎవరి హృదయంలో నిజమైన ప్రేమ ఉంటుందో వారి చెంతకే నడిచివస్తాడని నిరూపించే అద్భుత ఘట్టం ఇది.
శబరి తన ఆశ్రమానికి వచ్చిన రామయ్యను ఎంతో ప్రేమతో అర్ఘ్యపాద్యాలిచ్చి, అడవి పండ్లను సమర్పించి పూజించింది. రాముడు ఆమె భక్తికి ప్రసన్నుడై మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు. ఆ తరువాత పంపా సరోవరం వైపు సాగిన ప్రయాణంలో, వానర శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు శ్రీరాముడిని కలుసుకున్నాడు. రామాయణంలో అత్యంత కీలకమైన రామ-హనుమల పరమ పవిత్ర మైత్రికి ఇక్కడే పునాది పడింది.
Continuing his journey, the glorious Rama visited
హనుమంతుని చొరవ, మధురమైన మాటల వల్లనే రాముడికి సుగ్రీవునితో స్నేహం కుదిరింది. మహాబలశాలియైన శ్రీరామచంద్రుడు తన సీతాపహరణ వృత్తాంతాన్ని, తన భార్యను వెతకడంలో సహాయం కావలసిన అవసరాన్ని సుగ్రీవుడికి ఎంతో హృదయపూర్వకంగా వివరించాడు. గురువు వంటి హనుమంతుడు లేనిదే రాముడు సుగ్రీవుడిని చేరడం సాధ్యం కాదనే గురు తత్వాన్ని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.
On the banks of Lake Pampa, Rama met Hanuman
శ్రీరాముడు మొదటి నుండి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని, ముఖ్యంగా లంకేశ్వరుడైన రావణుడు సీతాదేవిని ఎలా అపహరించాడో సుగ్రీవుడికి తెలియజేశాడు. వానర రాజైన సుగ్రీవుడు ఆ గాథనంతా శ్రద్ధగా విని, రాముని కష్టాన్ని తన కష్టంగా భావించి కరిగిపోయాడు. ఒక నిజమైన స్నేహితుడు మిత్రుని కష్టాన్ని విని ఊరకే ఉండడు, సహాయం చేయడానికి సదా తపిస్తాడనడానికి సుగ్రీవుడే నిదర్శనం.
అగ్నిదేవుడిని సాక్షిగా పెట్టుకుని శ్రీరాముడు, సుగ్రీవుడు కరచాలనం చేసుకుని స్నేహ ప్రతిజ్ఞ చేశారు. ఆ తరువాత, వానర రాజైన సుగ్రీవుడు తన అన్నయైన వాలితో తనకు ఎందుకు వైరము వచ్చిందో, వాలి తన భార్యను అపహరించి తనను ఎలా అడవుల పాలు చేశాడో రాముడికి కన్నీళ్లతో వివరించాడు.
దుఃఖితుడైన సుగ్రీవుడు తన అన్న వాలి వల్ల తను పడుతున్న బాధలనన్నింటినీ ఆవేదనతో రామునికి సమర్పించాడు. రాముడు తన మిత్రుని కష్టాన్ని చూసి చలించిపోయి, 'ఓ మిత్రమా! చింతించకు. నీ భార్యను అపహరించి నిన్ను హింసిస్తున్న వాలిని రణరంగంలో సంహరించి నీకు రాజ్యాన్ని కట్టబెడతాను' అని తక్షణమే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. భగవంతుడు తన శరణు వేడిన భక్తునికి రక్షణ కల్పిస్తానని చేసే ప్రతిజ్ఞ ఇది.
సుగ్రీవుడు వాలి యొక్క అసాధారణమైన భుజబలాన్ని రామునికి వివరించాడు. ఎందుకంటే, దేవరాజైన ఇంద్రుని వరప్రసాదం వల్ల వాలికి ఎదురుగా ఉన్న శత్రువు బలం సగం లాక్కునే శక్తి ఉంది. అందువల్ల సుగ్రీవుడు మనసులో భయపడుతూ, సుకుమారుడైన రాముడు వాలిని నిజంగా ఎదిరించగలడా అని కొద్దిగా శంకించాడు. భగవంతుని లీలలను గ్రహించలేక మానవుడు భయపడటం సహజమని ఈ శ్లోకం చెప్తుంది.
శ్రీరామచంద్రుని పరాక్రమంపై తనకు సంపూర్ణ నమ్మకం కలగడం కోసం, సుగ్రీవుడు వాలి పూర్వం సంహరించిన దుందుభి అనే మహిషాసుర రాక్షసుని కొండంత అస్థిపంజరాన్ని చూపించాడు. వాలి ఆ పర్వతసమానమైన శరీరాన్ని అంత దూరం విసిరేశాడని చెప్తూ, రాముడిని పరీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో ఆ శరీరాన్ని కదిలించమని ప్రార్థించాడు.
Rama smiled, and with a casual kick of his big toe
సుగ్రీవుని అమాయకత్వాన్ని చూసి ఆ కోదండరాముడు మందహాసం చేశాడు. ఆ కొండంత అస్థిపంజరాన్ని ఎడమకాలి బొటనవేలితో అలా తట్టి, ఏమాత్రం శ్రమ లేకుండా పది యోజనాల దూరానికి విసిరి అవతల పారేశాడు! భగవంతుడికి బ్రహ్మాండాలన్నీ తృణప్రాయమని, ఆయన సృష్టికర్త అని నిరూపించే లీలావిశేషం ఇది.
సుగ్రీవుడికి మరికొంత సందేహం ఉండటంతో, రాముడు తన కోదండం నుండి సంధించిన ఒక్కే ఒక్కబాణంతో ఒకే వరుసలో ఉన్న ఏడు సాల వృక్షాలను (తాటి చెట్లను), వాటి వెనుక ఉన్న కొండను చీల్చుకుంటూ రసాతల లోకం వరకు దూసుకుపోయేలా చేశాడు. ఆ బాణం మళ్లీ వెనక్కి వచ్చి రాముడి అమ్ములపొదిలో చేరింది. ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని చూసి వానరులంతా జయజయధ్వానాలు చేశారు.
శ్రీరాముని అద్భుత శర పరాక్రమాన్ని కళ్లారా చూసిన తరువాత సుగ్రీవునికి సంపూర్ణ నమ్మకం కలిగింది. భయం తొలగిపోయి, అమితమైన ఉత్సాహంతో రాముడిని తీసుకుని వాలి నివసిస్తున్న కొండ గుహల మధ్య ఉన్న కిష్కింధా నగరానికి బయలుదేరాడు. మన హృదయంలో భగవంతుని శక్తిపై నమ్మకం కుదిరినప్పుడే మన భయాలన్నీ సమూలంగా నశిస్తాయని ఈ శ్లోకం బోధిస్తుంది.
Convinced of Rama's divinity, Sugriva was filled w
బంగారు కాంతితో మెరిసిపోయే సుగ్రీవుడు కిష్కింధా ద్వారం వద్ద నిలబడి సింహనాదం చేశాడు. ఆ భయంకరమైన గర్జన విన్నంతనే గుహలో ఉన్న వానరేశ్వరుడైన వాలి కోపంతో రగిలిపోయాడు. తన తమ్ముడు మళ్లీ తనను సవాలు చేయడానికి వచ్చాడా అనే అహంకారంతో యుద్ధానికి సిద్దమై సింహంలా బయటకు వచ్చాడు.
వాలి భార్య తార ఎంతో వివేకవంతురాలు. 'నాథా! సుగ్రీవుడి వెనుక అయోధ్యా రాముడు ఉన్నాడు, వెళ్లవద్దు' అని వాలిన ఆపాలని చూసింది. కానీ వాలి ఆమెను సమాధానపరచి, సుగ్రీవుడితో పోరుకు తలపడ్డాడు. వారిద్దరూ భీకరంగా పోరాడుతున్న తరుణంలో, పొదలలో దాగి ఉన్న శ్రీరామచంద్రుడు ఒకే ఒక్క బాణాన్ని వాలి రొమ్ముపైకి సంధించి అతనిని నేలకూల్చాడు.
తన మిత్రుడైన సుగ్రీవునికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకుంటూ, యుద్ధంలో వాలిని సంహరించిన తరువాత శ్రీరాముడు సుగ్రీవుడిని కిష్కింధా సామ్రాజ్యానికి మహారాజుగా అభిషిక్తుడిని చేశాడు. భగవంతుడు అధర్మాన్ని తొలగించి, తనను ఆశ్రయించిన ధర్మపరులకు ఎల్లప్పుడూ ఉన్నత స్థానాన్ని ప్రసాదిస్తాడని నిరూపించే మహోన్నత ఘట్టం ఇది.
రాజ్యాధికారం పొందిన సుగ్రీవుడు, కృతజ్ఞతతో రాముని కార్యాన్ని తన తలపై వేసుకున్నాడు. సమస్త భూగోళంలోని వానర సైన్యాన్ని పిలిపించి, సీతాదేవి జాడను కనుగొనడం కోసం నాలుగు దిక్కులకూ బృందాలుగా పంపించాడు. చేసిన మేలును మరవకుండా మిత్రునికి సహాయపడే కృతజ్ఞతా భావాన్ని సుగ్రీవుని ద్వారా మనం నేర్చుకోవాలి.
Sugriva, established in his kingdom, gathered a va
దక్షిణ దిక్కుకు వెళ్లిన అంగదుడు, హనుమంతుడు మొదలైన వీరులకు సముద్ర తీరంలో జటాయువు సోదరుడైన సంపాతి కలిశాడు. సంపాతి తన దివ్యదృష్టితో చూసి సీతాదేవి రావణుని లంకలో బందీగా ఉందని చెప్పాడు. ఆ పక్షిరాజు మాటలను నమ్మి, ప్రతాపశాలియైన ఆంజనేయుడు మహేంద్రగిరిపై నుండి లంఘించి, వంద యోజనాల విస్తీర్ణమున్న మహాసముద్రాన్ని ఒక్క అడుగుతో దాటాడు.
Guided by the wise vulture Sampati, Hanuman leaped
హనుమంతుడు లంకా నగరంలో ప్రవేశించి, సీతమ్మ ఎక్కడ ఉందో అని వెతికాడు. చివరకు అశోక వనంలో, రాక్షస స్త్రీల కాపలా మధ్య, కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తూ, నిరంతరం శ్రీరామ నామాన్నే జపిస్తున్న సీతాదేవిని దర్శించుకున్నాడు. సదా భగవంతుని స్మరించే భక్తుడిని వెతుక్కుంటూ గురు రూపంలో హనుమ ఎలా వస్తాడో ఈ శ్లోకం మనకు కళ్లకు కడుతుంది.
Hanuman entered the fortified city of Lanka, ruled
హనుమ చెట్టుపై నుండి మెల్లగా రామకథను గానం చేసి సీతమ్మ నమ్మకాన్ని గెలుచుకున్నాడు. రాముడు ఇచ్చిన దివ్య ముద్రికను (ఉంగరాన్ని) సీతమ్మకు ఇచ్చి, రాముడు త్వరలోనే వచ్చి లంకను దహించి నిన్ను రక్షిస్తాడని ధైర్యం చెప్పాడు. ఆమెకు ప్రాణదానం చేసినంత పని చేసి, లంకేశ్వరుడికి తన బలాన్ని చూపడం కోసం అశోకవనంలోని అందమైన తోరణాలను, వృక్షాలను కూల్చేశాడు.
After comforting Sita, Hanuman destroyed the royal
వనాన్ని ధ్వంసం చేస్తున్న హనుమంతుడిని పట్టుకోవడానికి రావణుడు పంపిన ఐదుగురు సేనాధిపతులను, ఏడుగురు మంత్రి కుమారులను హనుమ మట్టికరిపించాడు. చివరకు అమిత విక్రమశాలియైన రావణుని చిన్న కుమారుడు అక్షకుమారుడిని కూడా నేలకు కొట్టి చంపాడు. ఆ తరువాత రావణుడి పెద్ద కొడుకు ఇంద్రజిత్తు వేసిన బ్రహ్మాస్త్రానికి లొంగిపోయి, రావణుడి సభకు వెళ్లడం కోసం కావాలనే బందీగా చిక్కాడు.
When Indrajit, Ravana's eldest son, bound Hanuman
బ్రహ్మదేవుడు పూర్వమే హనుమంతునికి ఒక వరం ఇచ్చాడు - ఏ అస్త్రమైనా అతనిని కొద్దిసేపు మాత్రమే కట్టి ఉంచగలదు. రాక్షసులు బ్రహ్మాస్త్రంతో పాటు తాళ్లతో కట్టగానే బ్రహ్మాస్త్రం తన ప్రభావం కోల్పోయింది. ఈ రహస్యం హనుమకు తెలుసు. కానీ, రావణుడితో నేరుగా మాట్లాడటం కోసం ఆయన ఆ బంధనాన్ని సహించి, ఎంతో శాంతంగా రావణ సభకు వెళ్లాడు. ధర్మకార్యం కొరకు అవసరమైతే తాత్కాలిక అవమానాన్ని భరించాలని హనుమ మనకు నేర్పుతున్నాడు.
Brought before the demon king, Hanuman spoke fearl
రావణుడు హనుమంతుని తోకకు నిప్పు పెట్టగా, ఆ నిప్పుతోనే లంకా నగరాన్ని సర్వనాశనం చేసి దహించివేశాడు హనుమ. కానీ సీతమ్మ ఉన్న అశోకవనాన్ని మాత్రం ఏమీ చేయలేదు. లంకను బూడిద చేసిన అనంతరం, సముద్రం దాటి వచ్చి శ్రీరామచంద్రుడికి 'కనుగొంటిని సీతను!' అనే పరమ శుభవార్తను చెప్పి ఆయన హృదయానికి అమితమైన శాంతిని చేకూర్చాడు.
Leaping back across the ocean, Hanuman returned to
హనుమంతుడు రాముని వద్దకు వచ్చి, ఎంతో వినయంగా ఆయనకు ప్రదక్షిణం చేసి, 'స్వామీ! సీతాదేవిని చూశాను. ఆమె పాతివ్రత్యం, నీపై గల భక్తి నిరుపమానం' అని లంకలో తాను చూసిన విశేషాలన్నింటినీ పూసగుచ్చినట్లు వివరించాడు. రాముడికి కోల్పోయిన ప్రాణాలను మళ్లీ తెచ్చి ఇచ్చిన సమయం ఇది. భగవద్భక్తుడు గురువు ద్వారా పరమాత్మ క్షేమాన్ని తెలుసుకునే పరమ పవిత్ర క్షణం.
సీతమ్మ జాడ తెలియగానే, రాముడు సుగ్రీవునితో మరియు వానర సైన్యంతో కలిసి సముద్ర తీరానికి చేరుకున్నాడు. లంకకు వెళ్లడానికి దారి ఇవ్వాల్సిందిగా సముద్రుడిని ప్రార్థించాడు. కానీ సముద్రుడు మూడు రోజులైనా ప్రత్యక్షం కాకపోవడంతో, రాముడు కోపించి, సూర్యుడి వంటి తేజస్సున్న తన దివ్య బాణాలతో సముద్ర జలాలను వేడెక్కించి, జలచరాలన్నీ భయపడేలా సముద్రాన్ని కలచివేశాడు. ధర్మ సాధనలో అవసరమైతే గంభీరతను చూపాలని రాముడు నిరూపించాడు.
Accompanied by Sugriva and the vast monkey army, R
రాముని క్రోధానికి భయపడి సముద్రుడు చేతులు జోడించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. 'రామచంద్రమూర్తీ! ప్రకృతి నియమాలను నేనే ఉల్లంఘించలేను. కానీ మీ సైన్యంలో విశ్వకర్మ కుమారుడైన నలుడు ఉన్నాడు. అతడు రాళ్లు విసిరితే అవి మునగకుండా నేను చూస్తాను' అని మార్గాన్ని సూచించాడు. ఆ సముద్రుని ఉపాయంతోనే, నలుని సారథ్యంలో వానరులంతా కలిసి ఐదు రోజుల్లోనే సముద్రంపై రామసేతువును నిర్మించారు. భక్తితో తలపెడితే సముద్రాలూ దారి ఇస్తాయని ఈ శ్లోకం చెప్తోంది.
The Ocean deity appeared in person, bowed in fear,
ఆ వంతెన ద్వారా వానర సైన్యమంతా సముద్రాన్ని దాటి లంకలో ప్రవేశించింది. విభీషణుని సహాయంతో రావణునితో భీకరమైన యుద్ధం చేసి, రావణుడిని సంహరించి సీతమ్మను రాముడు విడిపించాడు. కానీ, సీతమ్మను అంతఃపురంలో చాలా కాలం రావణుడు ఉంచడం వల్ల, లోకనిందకు భయపడి శ్రీరాముడు సీతను వెంటనే స్వీకరించడానికి వెనుకాడాడు. ఇది కేవలం లోకానికి సీతమ్మ పవిత్రతను నిరూపించడం కోసమే గానీ రామునికి సీతపై అనుమానం ఉండి కాదు.
By constructing the bridge, Rama crossed the ocean
రాముడు సకల వానరులు, రాక్షసులు ఉన్న సభలో లోకనిందను తొలగించడం కోసం సీతమ్మతో చాలా కఠినంగా మాట్లాడాడు. ఆ ఆత్మగౌరవంగల జనకనందిని ఆ నిందను భరించలేకపోయి, తన పాతివ్రత్యమే సత్యమైతే అగ్ని నన్ను దహించదు అని ప్రార్థించి, లక్ష్మణుడు సిద్ధం చేసిన చితిపై మండుతున్న అగ్నిగుండంలోకి ప్రవేశించింది. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు ధర్మం వైపు నిలబడి సత్యాన్ని నిరూపించే ధైర్యానికి సీతమ్మే పరమ నిదర్శనం.
Rama then met Sita, who was freed from captivity.
అగ్నిదేవుడు స్వయంగా సీతమ్మను తన చేతులతో తీసుకుని బయటకు వచ్చి, 'రామచంద్రమూర్తీ! జనకనందిని త్రికరణశుద్ధిగా పవిత్రురాలు. ఏ పాపమూ ఆమెను అంటలేదు' అని నిరూపించాడు. బ్రహ్మ, పరమశివుడు మొదలైన దేవతలంతా రాముడిని సాక్షాత్ మహావిష్ణువుగా స్తుతించారు. రాముడు పరమానందంతో సీతమ్మను స్వీకరించి, లోకానికి ఆమె దివ్యత్వాన్ని చాటిచెప్పాడు. సత్యానికి ఎప్పుడూ జయమే కలుగుతుందని ఈ ఘట్టం నిరూపిస్తుంది.
Satisfied of her purity, Rama joyfully accepted Si
శ్రీరామచంద్రుడు సాధించిన ఈ మహోన్నత విజయం వల్ల, ముల్లోకాలలోని సకల జీవకోటి, దేవతలు, ఋషులు పరమానందభరితులయ్యారు. రావణుని క్రూరపాలన నుండి లోకానికి విముక్తి లభించడంతో, ధర్మం మళ్లీ ప్రతిష్ఠించబడింది. భగవంతుని ప్రతి అవతారమూ లోకకల్యాణానికే ఉద్దేశించబడింది అనడానికి ఈ శ్లోకమే సాక్ష్యం.
His heart overflowed with delight upon accomplishi
యుద్ధానంతరం రాముడు విభీషణుడిని లంకా రాజ్యానికి రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడిని చేశాడు. శరణాగత వత్సలుడైన రాముడు తనను నమ్ముకున్న విభీషణుడికి రావణుడి స్థానాన్ని ఇచ్చి రక్షించాడు. తన ప్రతిజ్ఞలన్నీ నెరవేరడంతో, రాముడు ఎటువంటి చింతలూ లేనివాడై పరమ ప్రశాంతతను పొందాడు. శరణాగతి చేసిన వారికి భగవంతుడు ఐశ్వర్యాన్ని, అభయాన్ని ప్రసాదిస్తాడని విభీషణ పట్టాభిషేకం చాటుతోంది.
Having slain Ravana, Rama crowned Vibhishana as th
దేవతలు ప్రత్యక్షమై రాముడికి వరం ఇస్తామనగా, రాముడు తన కోసం యుద్ధంలో ప్రాణాలు అర్పించిన వానర వీరులందరినీ తిరిగి బతికించమని కోరాడు. దేవతల అనుగ్రహంతో చనిపోయిన వానరులంతా నిద్ర నుండి లేచినట్లు లేచి నిలబడ్డారు. ఆ తరువాత విభీషణుడు సమర్పించిన పుష్పక విమానమెక్కి, సీతా లక్ష్మణులతో, సుగ్రీవ హనుమదాది మిత్రులతో కలిసి అయోధ్యకు ప్రయాణమయ్యాడు.
Having established peace, the mighty Rama, surroun
అయోధ్యకు చేరే మార్గంలో రాముడు భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఆగాడు. పధ్నాలుగేళ్ల అరణ్యవాస సమయం పూర్తవగానే రాముడు రాకపోతే అగ్నిప్రవేశం చేస్తానని భరతుడు శపథం చేసి ఉన్నాడు. భరతుడి ప్రాణాలు కాపాడటం కోసం, తను క్షేమంగా తిరిగి వస్తున్నాననే వార్తను ముందుగా చేరవేయడానికి వాయువేగంతో వెళ్లగల హనుమంతుడిని దూతగా పంపించాడు.
From the hermitage of Bharadwaja, Rama sent Hanuma
హనుమంతుడు వెళ్లి భరతుడిని ఓదార్చిన తరువాత, శ్రీరామచంద్రుడు వానరులకు దారిలో కిష్కింధ, దండకారణ్యం మొదలైన తాము గడిపిన ప్రదేశాలను చూపిస్తూ పాత జ్ఞాపకాలను నెమరువేసుకుంటూ ప్రయాణించాడు. విమానం నేరుగా భరతుడు తపస్సు చేస్తున్న నందిగ్రామానికి చేరుకుంది. ఎంతటి మహోన్నత స్థితికి వెళ్లినా పాత మిత్రులను, కష్టకాలంలో గడిపిన ప్రదేశాలను మరువకూడదని రాముని నడవడిక మనకు బోధిస్తుంది.
నందిగ్రామములో భరతుడు రామునికి కన్నీళ్లతో ఎదురేగి స్వాగతం పలికాడు. రాముడు తన వనవాస దీక్ష ముగియడంతో తన జటలను తొలగించి, మంగళ స్నానం చేశాడు. సోదరులైన లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులతో కూడి, సీతా సమేతుడై అయోధ్యలో ప్రవేశించి, సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించి కోల్పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు. ధర్మానికి ఎప్పుడూ అంతిమ పట్టాభిషేకం లభిస్తుందని ఈ శ్లోకం చెప్తోంది.
రాముడు రాజు కాగానే సమస్త లోకంలో ఆనందాలు విరిశాయి. ప్రజలంతా ఎంతో తృప్తితో, సమృద్ధిగా, ధార్మిక చింతనతో జీవించారు. రోగాలు, కరువు కాటకాలు, అకాల మరణాలు లేని ఒక దివ్యమైన సమాజం ఏర్పడింది. | రామరాజ్యం అంటే కేవలం పరిపాలన కాదు, అది మానవుల మనస్సులలో ప్రశాంతతను, తృప్తిని నింపే ఒక ఆధ్యాత్మిక సామ్రాజ్యం.
The coronation of Rama was celebrated with great p
రామరాజ్యంలో ఎక్కడా ఏ తండ్రీ తన కొడుకు అకాలంగా చనిపోవడం చూడలేదు. స్త్రీలెవ్వరూ వైధవ్యం (భర్తను కోల్పోవడం) పొందలేదు. ఆడవాళ్లంతా నిండు సౌభాగ్యంతో, పతివ్రతా శిరోమణులై ఇల్లాలి ధర్మాన్ని పాటించారు. కుటుంబ వ్యవస్థ ఎంతో పవిత్రంగా సాగిందని ఈ శ్లోకం వర్ణిస్తుంది.
Under Rama's golden reign, no widow wept in grief,
ప్రకృతి కూడా రాముని ధర్మానికి లోబడి నడిచింది! అగ్ని ప్రమాదాలు జరగలేదు, వరదలలో పడి ఏ జీవీ చనిపోలేదు, వినాశకరమైన తుఫానుల భయం లేదు, జ్వరం వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధులు ఎవరికీ సోకలేదు. సృష్టిలోని పంచభూతాలు కూడా ధర్మరాజు పరిపాలనలో ప్రజలకు అనుకూలంగా వర్షించి రక్షించాయని ఈ శ్లోకం చెబుతోంది.
The earth was free from thieves, bandits, and natu
రాముని ఏలుబడిలో ఆకలి చావులు లేవు, ఎందుకంటే పంటలు సమృద్ధిగా పండాయి. దొంగతనాలు జరిగేవి కావు, కాబట్టి దొంగల భయమనేదే ప్రజలకు తెలియదు. ప్రతి నగరమూ, ప్రతి గ్రామమూ ధనధాన్యాలతో, పాడిపంటలతో తులతూగింది. ప్రజలు తమ ఇళ్లకు తలుపులు కూడా వేసుకునేవారు కాదట - అంతటి శాంతిభద్రతలు నెలకొన్నాయి.
శ్రీరాముని త్రేతాయుగ పాలన సత్యయుగాన్ని తలపించింది. ప్రజలంతా నిత్య సంతోషాన్ని అనుభవించారు. మహారాజైన రాముడు లోకకల్యాణం కొరకు వందలాది అశ్వమేధ యాగాలను, కోట్లాది బంగారు నాణేలను దానంగా ఇచ్చే బహుసువర్ణక యాగాలను శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహించి లోకానికి యజ్ఞ సంప్రదాయాన్ని నేర్పాడు.
కీర్తిశాలియైన ఆ రామయ్య, విద్వాంసులకు, జ్ఞానులకు విధిపూర్వకంగా వేలాది కోట్ల గోవులను దానం చేశాడు. ధర్మరక్షణ కోసం పాటుపడే నిరుపేద బ్రాహ్మణులకు లెక్కింపలేనంత ధనసహాయం చేశాడు. సమాజంలో జ్ఞానాన్ని పంచే పండితులను గౌరవించడం ద్వారానే దేశం సుభిక్షంగా ఉంటుందని రాముడు తన దాన గుణం ద్వారా ఆచరించి చూపించాడు.
శ్రీరామచంద్రుడు పతనమైపోయిన వందలాది రాజవంశాలను తిరిగి ప్రతిష్ఠించి, వారికి ధర్మబద్ధమైన రాజనీతిని నేర్పాడు. సమాజంలోని నాలుగు వర్ణాల ప్రజలు ఏ విధమైన గందరగోళం లేకుండా, పరస్పర సహకారంతో వారి వారి స్వధర్మాలను, బాధ్యతలను సంతోషంగా నిర్వహించేలా మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. సమాజంలో శాంతికి స్వధర్మ పాలనే మూలమని రాముని శాసనం మనకు గుర్తుచేస్తుంది.
శ్రీరామచంద్రుడు పదివేల పదివందల సంవత్సరాల పాటు (అనగా 11,000 ఏళ్లు) ధర్మబద్ధంగా రాజ్యపాలన చేసి, ప్రజా సేవనే దైవసేవగా భావించి, ఆ తరువాత తన భూలోక అవతారాన్ని చాలించి తన నిజధామమైన వైకుంఠానికి వేంచేస్తాడు. ఇది కాలాతీతమైన భగవత్ అవతార లీలా సమాప్తిని తెలుపుతుంది.
Rama ruled the kingdom for eleven thousand years,
ఇక్కడి నుండి రామాయణ పారాయణ ఫలశ్రుతి ప్రారంభమవుతోంది. వేదాలతో సమానమైన పరమ పవిత్రమైనది, సమస్త పాపాలను కడిగివేసేది, అంతులేని పుణ్యరాశిని ఇచ్చేది అయిన ఈ రామచరితాన్ని (రామాయణాన్ని) నిత్యం భక్తితో ఎవరు చదువుతారో లేదా వింటారో, వారు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులై నిర్మలమైన మనస్సును పొందుతారు.
This sacred and primordial story of Rama, composed
ఆయువును వృద్ధి చేసే ఈ రామాయణ గాథను భక్తితో చదివే మనుష్యుడు ఇహలోకంలో తన పిల్లలు, మనవలు, బంధుమిత్రులతో కలిసి దీర్ఘాయుష్షును, సకల భోగాలను పొందుతాడు. పరలోకంలో (మరణానంతరం) దేవతల చేత గౌరవింపబడుతూ శాశ్వతమైన స్వర్గసుఖాలను అనుభవిస్తాడు. రామాయణ పఠనం కుటుంబ ఐక్యతను, వంశాభివృద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.
ఓ భక్తులారా! ఈ సంక్షేప రామాయణ శత శ్లోక పారాయణ యొక్క అంతిమ ఫలితం చూడండి. బ్రాహ్మణుడు చదివితే వాగ్ధాటి, వేద పాండిత్యం సిద్ధిస్తుంది; క్షత్రియుడు చదివితే శత్రువిజయం, భూమండల పాలనా శక్తి లభిస్తుంది; వైశ్యుడు చదివితే వ్యాపార వృద్ధి, అఖండ ధనలాభాలు కలుగుతాయి; ఇతర శూద్ర సోదరులు భక్తితో చదివితే సమాజంలో అత్యున్నత గౌరవం, శ్రేష్ఠత సిద్ధిస్తాయి. అనగా, జాతి, మత భేదాలు లేకుండా ఈ రామనామాన్ని నమ్మిన ప్రతి ఒక్కరికీ వారి వారి కోరికలు సిద్ధించి తీరుతాయని నారద మహర్షి వాల్మీకికి ఉపదేశించిన దివ్య వాక్యం ఇది. మంగళం కోసలార్యాయ మహనీయ గుణాత్మనే, చక్రవర్తి తనూజాయ సార్వభౌమాయ మంగళమ్!
By reading this sacred epic, a Brahmana attains ma
