సంతానలేమితో బాధపడుతున్న దశరథ మహారాజు అశ్వమేధ యాగ సంకల్పం చేయడం, మరియు ఋశ్యశృంగ మహర్షిని ఆహ్వానించవలసిందిగా మంత్రి సుమంత్రుడు సలహా ఇవ్వడం.
అటువంటి మహా ప్రభావశాలి, ధర్మజ్ఞుడు, మహాత్ముడైన దశరథ మహారాజుకు సంతానము లేదనే చింత నిరంతరం ఉండేది. ఆయన వంశాన్ని నిలిపే పుత్రుడు కలగలేదనే వ్యధ ఆయనను వేధించింది.
Though he was so glorious, righteous, and high-souled, the king had no son to continue his lineage, which caused him deep anxiety.
సంతానము కొరకు తపిస్తున్న ఆ దశరథ మహారాజు మనస్సులో ఒక ఆలోచన తట్టింది: 'నేను పుత్ర సంతానము కొరకు శాస్త్రోక్తంగా అశ్వమేధ యాగమును ఎందుకు చేయరాదు?' అని అనుకున్నారు.
While reflecting thus, a thought arose in the mind of the high-souled king: 'For the sake of obtaining sons, why should I not perform the Asvamedha sacrifice?'
ధర్మాత్ముడైన ఆ దశరథుడు యజ్ఞము చేయవలసినదే అని దృఢంగా సంకల్పించారు. సత్ప్రవర్తన గల తన మంత్రులతో కలిసి దీనిని గూర్చి చర్చించారు.
Having firmly resolved that the sacrifice must be performed, the wise and righteous king consulted with all his noble ministers.
అప్పుడు మహారాజు మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన సుమంత్రుడిని పిలిచి: 'సుమంత్రా! నా గురువులైన మహర్షులను, వసిష్ఠాది పురోహితులందరినీ శీఘ్రంగా ఇక్కడికి తీసుకుని రా' అని ఆదేశించారు.
Then the radiant king said to Sumantra, the chief of ministers: 'Bring quickly all my preceptors along with the family priests.'
వెంటనే సుమంత్రుడు అత్యంత వేగంగా వెళ్లి, వేద వేదాంగ పారంగతులైన గురువులందరినీ సగౌరవంగా మహారాజు సమక్షమునకు తీసుకువచ్చెను.
Thereupon, Sumantra, moving swiftly and with great efficiency, went and brought all those preceptors who were well-versed in the Vedas.
సుయాజ్ఞుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, ప్రధాన పురోహితులైన వసిష్ఠ మహర్షి, మరియు ఇతర ప్రముఖ బ్రాహ్మణోత్తములను అక్కడ చేర్చెను.
He brought Suyagna, Vamadeva, Javali, Kasyapa, the family priest Vasishtha, and other foremost among the twice-born.
సభకు విచ్చేసిన ఆ ఋషివరులందరికీ దశరథ మహారాజు అర్ఘ్యపాద్యాలు సమర్పించి పూజించారు. ఆపై అత్యంత వినయంతో, మృదువుగా ధార్మికమైన మాటలను పలికారు.
Having worshiped them, the righteous King Dasaratha then spoke these gentle words, which were full of righteousness and significance.
గురుదేవులారా! సంతానం లేకపోవడం వల్ల నేను నిరంతరం వ్యధ చెందుతున్నాను. ఏ భోగాలున్నా నాకు సంతోషం కలగడం లేదు. అందువల్ల పుత్ర సంతానం కొరకు అశ్వమేధ యాగం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాను.
To me, who am grieving constantly for the sake of sons, there is no happiness. Therefore, it is my desire to perform the Horse Sacrifice (Asvamedha) for that purpose.
శాస్త్రాలలో చెప్పబడిన విధివిధానాల ప్రకారం ఈ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలని నా కోరిక. నా సంకల్పం ఏ విధంగా నెరవేరుతుందో, ఈ విషయంలో మీరంతా దయతో ఆలోచించి మార్గోపదేశం చేయవలసిందిగా ప్రార్థిస్తున్నాను.
Therefore, I desire to perform the sacrifice in accordance with scriptural injunctions. Please deliberate and advise how I may attain my desire.
రాజు మనోగతాన్ని విన్న వసిష్ఠ మహర్షి మొదలైన పురోహితులు, బ్రాహ్మణోత్తములను శ్లాఘించి: 'రాజా! నీ సంకల్పం చాలా గొప్పది, శుభప్రదమైనది' అని అభినందించారు.
Then all the Brahmanas, headed by Vasishtha, applauded the words spoken by the king, saying 'Excellent!'
వారు పరమ ప్రీతితో దశరథ మహారాజుతో ఇలా అన్నారు: 'మహారాజా! యజ్ఞానికి కావలసిన సంభారాలను (సామగ్రిని) సిద్ధం చేయించండి. యజ్ఞరక్షణ కొరకై యజ్ఞాశ్వాన్ని దిగ్విజయ యాత్ర కొరకు వదిలిపెట్టండి'.
Highly pleased, they all said to Dasaratha: 'Let the materials for the sacrifice be gathered, and let the sacrificial horse be released.'
మంగళకరమైన సరయూ నదీ ఉత్తర తీరాన యజ్ఞభూమిని సిద్ధం చేయించండి. ఓ రాజా! నీకు తప్పక నీవు కోరిన సుగుణవంతులైన పుత్రులు కలుగుతారు'.
Let the sacrificial ground be prepared on the northern bank of the Sarayu river. O King! You will surely obtain the beloved sons you desire.
సంతానం కొరకై దశరథుడికి కలిగిన ఆ ధార్మిక ఆలోచనను బ్రాహ్మణులు కొనియాడారు. వారి శుభవచనాలు విన్న మహారాజు హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది.
Hearing these auspicious words of the Brahmanas, the king felt extremely delighted that his righteous desire for sons was endorsed.
మహారాజు కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు నిండగా, తన మంత్రులను చూసి ఇలా అన్నారు: 'మంత్రులారా! గురువుల ఆజ్ఞ ప్రకారం యజ్ఞానికి కావలసిన సమస్త సంభారాలను శీఘ్రంగా సమకూర్చండి'.
With eyes filled with tears of joy, the king spoke to his ministers: 'Let the sacrificial materials be collected here according to the preceptors' advice.'
సమర్థులైన సైనికులు, గురువుల రక్షణలో యజ్ఞాశ్వాన్ని వదిలిపెట్టండి. సరయూ నది ఉత్తర తీరాన శాస్త్రోక్తంగా యజ్ఞ వాటికను నిర్మించండి.
Let the sacrificial horse be released under the protection of capable warriors and priests, and let the sacrificial ground be laid out on the northern bank of the Sarayu.
యజ్ఞానికి ఎటువంటి విఘ్నాలు కలగకుండా ఉండడం కొరకు కల్పసూత్రాల ప్రకారం నిరంతరం శాంతి హోమాలు జరిపించండి. ఎందుకంటే, ఈ అశ్వమేధ యాగం ఏ చిన్న లోపం జరిగినా వినాశనానికి దారితీస్తుంది కాబట్టి, సాధారణ రాజులకెవ్వరికీ ఇది చేయడం శక్యం కాదు.
Let the peace rites (Santayah) be performed in accordance with scriptural rules. This sacrifice is not easy to be performed by ordinary kings.
ఈ మహోత్కృష్టమైన యజ్ఞంలో ఎక్కడా ఎటువంటి చిన్న తప్పు లేదా లోపం జరగకూడదు. ఎందుకంటే, శాస్త్రాలు తెలిసిన విద్వాంసులైన బ్రహ్మరాక్షసులు ఈ యజ్ఞంలో ఎక్కడ లోపం జరుగుతుందా అని నిరంతరం ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు.
No mistake, however difficult to avoid, must occur in this great sacrifice, for learned Brahmarakshasas are ever on the lookout for any flaw to disrupt it.
శాస్త్ర విధులను అతిక్రమించి చేసే యజ్ఞం వల్ల యజ్ఞకర్త వెంటనే నాశనం అవుతాడు. కాబట్టి నా ఈ యజ్ఞం ఎక్కడా లోపం లేకుండా అత్యంత విధిపూర్వకంగా పూర్తయ్యేలా చూడండి.
A sacrifice performed without adhering to rules destroys the performer instantly. Therefore, take care that this sacrifice of mine is completed in strict accordance with the rules.
అన్ని పనులు సవ్యంగా జరిగేలా చూడవలసిందిగా రాజు కోరారు. దానికి మంత్రులు, ఋత్విజులందరూ: 'అలాగే చేస్తాము మహారాజా' అని పలికి, రాజు యొక్క ధార్మిక నిశ్చయాన్ని పూజించారు.
'Let the arrangements be made accordingly, for you are all capable of conducting it.' The ministers and priests accepted the king's request, saying, 'So be it.'
ధర్మకోవిదులైన ఆ బ్రాహ్మణులందరూ రాజేంద్రుడైన దశరథుని ఆజ్ఞలను విని, 'అలాగే జరిపిస్తాము' అని పలికి, ఆ రాజోత్తముడిని మనసారా ఆశీర్వదించారు.
Having heard the words of the king, those righteous Brahmanas blessed the foremost of monarchs and agreed to carry out his orders.
ఆపై బ్రాహ్మణులందరూ మహారాజు వద్ద సెలవు తీసుకుని తమ నివాసాలకు తిరిగి వెళ్లారు. వారు వెళ్లిన అనంతరం దశరథ మహారాజు తన మంత్రులను పిలిచి ఇలా అన్నారు.
Taking leave of the king, they all returned to their respective places. After sending away the Brahmanas, the king spoke to his ministers.
'మంత్రులారా! ఋత్విజులు నిర్దేశించిన విధంగా ఈ యజ్ఞ ఏర్పాట్లను అత్యంత నిష్టతో పూర్తి చేయండి' అని పురుషశ్రేష్ఠుడైన దశరథుడు సభలోని మంత్రులను ఆదేశించారు.
'Let the sacrifice be conducted exactly as directed by the priests.' Having said this to the ministers present, the tiger among kings dismissed them.
మహా తేజస్వియైన దశరథ మహారాజు మంత్రులను పంపివేసి, తన అంతఃపురంలోనికి ప్రవేశించారు. ఆపై తన ప్రాణప్రియలైన భార్యలైన కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్రల వద్దకు వెళ్లారు.
Having dismissed the ministers, the glorious king entered his inner apartments. He then went to his beloved wives.
'దేవేరులారా! సంతానం కొరకై నేను యజ్ఞదీక్ష పూనుతున్నాను. మీరు కూడా యజ్ఞ నియమాలను అనుసరించండి' అని రాజు వారితో చెప్పారు. ఎంతో కాలంగా సంతానం లేక మ్లానపడిపోయిన ఆ రాణుల ముఖపద్మాలు, చలికాలం ముగిసిన తర్వాత సూర్యకాంతి సోకి వికసించే పద్మాల వలె ఆనందంతో ప్రకాశించాయి.
'Enter upon the consecration vows, for I am going to perform a sacrifice to obtain sons,' said the king. Hearing those pleasing words, the lotus-like faces of the radiant queens bloomed like lotuses at the end of the winter season.
