ప్రధాన విషయమునకు వెళ్ళు

Aranyakanda: సర్గ 16 - హేమంత రుతు వర్ణన (Hemanta Rutu Varnana)

110%

గోదావరి నదీ స్నానార్థం వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు హేమంత రుతువు శోభను, అయోధ్యలో భరతుని నిరాడంబర తపశ్చర్యను కీర్తించుట.

శ్లోకం 3.16.1
|| హేమంతవర్ణనమ్ ||

శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణము అరణ్యకాండ సర్గ 16 శీర్షికా పరిచయము: "హేమంతవర్ణనమ్". ఈ సర్గయందు మహర్షి వాల్మీకి రామాయణ దివ్య కథా వృత్తాంతాన్ని శాస్త్రీయ గౌరవముతో ఆవిష్కరించారు.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.2
వసతస్తస్య తు సుఖం రాఘవస్య మహాత్మనః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "వసతస్తస్య తు సుఖం రాఘవస్య మహాత్మనః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.3
శరద్వ్యపాయే హేమంత ఋతురిష్టః ప్రవర్తతే || ౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శరద్వ్యపాయే హేమంత ఋతురిష్టః ప్రవర్తతే || ౧ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.4
స కదాచిత్ప్రభాతాయాం శర్వర్యాం రఘునందనః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "స కదాచిత్ప్రభాతాయాం శర్వర్యాం రఘునందనః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.5
ప్రయయావభిషేకార్థం రమ్యాం గోదావరీం నదీమ్ || ౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రయయావభిషేకార్థం రమ్యాం గోదావరీం నదీమ్ || ౨ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.6
ప్రహ్వః కలశహస్తస్తం సీతయా సహ వీర్యవాన్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రహ్వః కలశహస్తస్తం సీతయా సహ వీర్యవాన్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.7
పృష్ఠతోఽనువ్రజన్ భ్రాతా సౌమిత్రిరిదమబ్రవీత్ || ౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పృష్ఠతోఽనువ్రజన్ భ్రాతా సౌమిత్రిరిదమబ్రవీత్ || ౩ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.8
అయం స కాలః సంప్రాప్తః ప్రియో యస్తే ప్రియంవద |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అయం స కాలః సంప్రాప్తః ప్రియో యస్తే ప్రియంవద |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.9
అలంకృత ఇవాభాతి యేన సంవత్సరః శుభః || ౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అలంకృత ఇవాభాతి యేన సంవత్సరః శుభః || ౪ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.10
నీహారపరుషో లోకః పృథివీ సస్యశాలినీ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నీహారపరుషో లోకః పృథివీ సస్యశాలినీ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.11
జలాన్యనుపభోగ్యాని సుభగో హవ్యవాహనః || ౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జలాన్యనుపభోగ్యాని సుభగో హవ్యవాహనః || ౫ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.12
నవాగ్రయణపూజాభిరభ్యర్చ్య పితృదేవతాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నవాగ్రయణపూజాభిరభ్యర్చ్య పితృదేవతాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.13
కృతాగ్రయణకాః కాలే సంతో విగతకల్మషాః || ౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృతాగ్రయణకాః కాలే సంతో విగతకల్మషాః || ౬ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.14
ప్రాజ్యకామా జనపదాః సంపన్నతరగోరసాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రాజ్యకామా జనపదాః సంపన్నతరగోరసాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.15
విచరంతి మహీపాలా యాత్రాస్థా విజిగీషవః || ౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "విచరంతి మహీపాలా యాత్రాస్థా విజిగీషవః || ౭ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.16
సేవమానే దృఢం సూర్యే దిశమంతకసేవితామ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సేవమానే దృఢం సూర్యే దిశమంతకసేవితామ్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.17
విహీనతిలకేవ స్త్రీ నోత్తరా దిక్ప్రకాశతే || ౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "విహీనతిలకేవ స్త్రీ నోత్తరా దిక్ప్రకాశతే || ౮ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.18
ప్రకృత్యా హిమకోశాఢ్యో దూరసూర్యశ్చ సామ్ప్రతమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రకృత్యా హిమకోశాఢ్యో దూరసూర్యశ్చ సామ్ప్రతమ్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.19
యథార్థనామా సువ్యక్తం హిమవాన్ హిమవాన్ గిరిః || ౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "యథార్థనామా సువ్యక్తం హిమవాన్ హిమవాన్ గిరిః || ౯ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.20
అత్యంతసుఖసంచారా మధ్యాహ్నే స్పర్శతః సుఖాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అత్యంతసుఖసంచారా మధ్యాహ్నే స్పర్శతః సుఖాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.21
దివసాః సుభగాదిత్యాశ్ఛాయాసలిలదుర్భగాః || ౧౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దివసాః సుభగాదిత్యాశ్ఛాయాసలిలదుర్భగాః || ౧౦ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.22
మృదుసూర్యాః సనీహారాః పటుశీతాః సమారుతాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "మృదుసూర్యాః సనీహారాః పటుశీతాః సమారుతాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.23
శూన్యారణ్యా హిమధ్వస్తా దివసా భాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౧౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శూన్యారణ్యా హిమధ్వస్తా దివసా భాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౧౧ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.24
నివృత్తాకాశశయనాః పుష్యనీతా హిమారుణాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నివృత్తాకాశశయనాః పుష్యనీతా హిమారుణాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.25
శీతా వృద్ధతరా యామాస్త్రియామా యాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౧౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శీతా వృద్ధతరా యామాస్త్రియామా యాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౧౨ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.26
రవిసంక్రాంతసౌభాగ్యస్తుషారారుణమండలః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "రవిసంక్రాంతసౌభాగ్యస్తుషారారుణమండలః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.27
నిఃశ్వాసాంధ ఇవాదర్శశ్చంద్రమా న ప్రకాశతే || ౧౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నిఃశ్వాసాంధ ఇవాదర్శశ్చంద్రమా న ప్రకాశతే || ౧౩ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.28
జ్యోత్స్నీ తుషారమలినా పౌర్ణమాస్యాం న రాజతే |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జ్యోత్స్నీ తుషారమలినా పౌర్ణమాస్యాం న రాజతే |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.29
సీతేవ చాతపశ్యామా లక్ష్యతే న తు శోభతే || ౧౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సీతేవ చాతపశ్యామా లక్ష్యతే న తు శోభతే || ౧౪ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.30
ప్రకృత్యా శీతలస్పర్శో హిమవిద్ధశ్చ సామ్ప్రతమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రకృత్యా శీతలస్పర్శో హిమవిద్ధశ్చ సామ్ప్రతమ్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.31
ప్రవాతి పశ్చిమో వాయుః కాలే ద్విగుణశీతలః || ౧౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రవాతి పశ్చిమో వాయుః కాలే ద్విగుణశీతలః || ౧౫ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.32
బాష్పచ్ఛన్నాన్యరణ్యాని యవగోధూమవంతి చ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "బాష్పచ్ఛన్నాన్యరణ్యాని యవగోధూమవంతి చ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.33
శోభంతేఽభ్యుదితే సూర్యే నదద్భిః క్రౌంచసారసైః || ౧౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శోభంతేఽభ్యుదితే సూర్యే నదద్భిః క్రౌంచసారసైః || ౧౬ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.34
ఖర్జూరపుష్పాకృతిభిః శిరోభిః పూర్ణతండులైః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఖర్జూరపుష్పాకృతిభిః శిరోభిః పూర్ణతండులైః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.35
శోభంతే కించిదానమ్రాః శాలయః కనకప్రభాః || ౧౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శోభంతే కించిదానమ్రాః శాలయః కనకప్రభాః || ౧౭ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.36
మయూఖైరుపసర్పద్భిర్హిమనీహారసంవృతైః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "మయూఖైరుపసర్పద్భిర్హిమనీహారసంవృతైః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.37
దూరమభ్యుదితః సూర్యః శశాంక ఇవ లక్ష్యతే || ౧౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దూరమభ్యుదితః సూర్యః శశాంక ఇవ లక్ష్యతే || ౧౮ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.38
అగ్రాహ్యవీర్యః పూర్వాహ్ణే మధ్యహ్నే స్పర్శతః సుఖః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అగ్రాహ్యవీర్యః పూర్వాహ్ణే మధ్యహ్నే స్పర్శతః సుఖః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.39
సంరక్తః కించిదాపాండురాతపః శోభతే క్షితౌ || ౧౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సంరక్తః కించిదాపాండురాతపః శోభతే క్షితౌ || ౧౯ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.40
అవశ్యాయనిపాతేన కించిత్ప్రక్లిన్నశాద్వలా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అవశ్యాయనిపాతేన కించిత్ప్రక్లిన్నశాద్వలా |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.41
వనానాం శోభతే భూమిర్నివిష్టతరుణాతపా || ౨౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "వనానాం శోభతే భూమిర్నివిష్టతరుణాతపా || ౨౦ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.42
స్పృశంస్తు విపులం శీతముదకం ద్విరదః సుఖమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "స్పృశంస్తు విపులం శీతముదకం ద్విరదః సుఖమ్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.43
అత్యంతతృషితో వన్యః ప్రతిసంహరతే కరమ్ || ౨౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అత్యంతతృషితో వన్యః ప్రతిసంహరతే కరమ్ || ౨౧ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.44
ఏతే హి సముపాసీనా విహగా జలచారిణః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఏతే హి సముపాసీనా విహగా జలచారిణః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.45
న విగాహంతి సలిలమప్రగల్భా ఇవాహవమ్ || ౨౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "న విగాహంతి సలిలమప్రగల్భా ఇవాహవమ్ || ౨౨ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.46
అవశ్యాయతమోనద్ధా నీహారతమసా వృతాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అవశ్యాయతమోనద్ధా నీహారతమసా వృతాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.47
ప్రసుప్తా ఇవ లక్ష్యంతే విపుష్పా వనరాజయః || ౨౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రసుప్తా ఇవ లక్ష్యంతే విపుష్పా వనరాజయః || ౨౩ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.48
బాష్పసంఛన్నసలిలా రుతవిజ్ఞేయసారసాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "బాష్పసంఛన్నసలిలా రుతవిజ్ఞేయసారసాః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.49
హిమార్ద్రవాలుకైస్తీరైః సరితో భాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౨౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "హిమార్ద్రవాలుకైస్తీరైః సరితో భాంతి సామ్ప్రతమ్ || ౨౪ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.50
తుషారపతనాచ్చైవ మృదుత్వాద్భాస్కరస్య చ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తుషారపతనాచ్చైవ మృదుత్వాద్భాస్కరస్య చ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.51
శైత్యాదగాగ్రస్థమపి ప్రాయేణ రసవజ్జలమ్ || ౨౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శైత్యాదగాగ్రస్థమపి ప్రాయేణ రసవజ్జలమ్ || ౨౫ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.52
జరాజర్ఝరితైః పద్మైః శీర్ణకేసరకర్ణికైః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జరాజర్ఝరితైః పద్మైః శీర్ణకేసరకర్ణికైః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.53
నాలశేషైర్హిమధ్వస్తైర్న భాంతి కమలాకరాః || ౨౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నాలశేషైర్హిమధ్వస్తైర్న భాంతి కమలాకరాః || ౨౬ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.54
అస్మింస్తు పురుషవ్యాఘ్రః కాలే దుఃఖసమన్వితః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అస్మింస్తు పురుషవ్యాఘ్రః కాలే దుఃఖసమన్వితః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.55
తపశ్చరతి ధర్మాత్మా త్వద్భక్త్యా భరతః పురే || ౨౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తపశ్చరతి ధర్మాత్మా త్వద్భక్త్యా భరతః పురే || ౨౭ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.56
త్యక్త్వా రాజ్యం చ మానం చ భోగాంశ్చ వివిధాన్ బహూన్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "త్యక్త్వా రాజ్యం చ మానం చ భోగాంశ్చ వివిధాన్ బహూన్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.57
తపస్వీ నియతాహారః శేతే శీతే మహీతలే || ౨౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తపస్వీ నియతాహారః శేతే శీతే మహీతలే || ౨౮ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.58
సోఽపి వేలామిమాం నూనమభిషేకార్థముద్యతః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సోఽపి వేలామిమాం నూనమభిషేకార్థముద్యతః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.59
వృతః ప్రకృతిభిర్నిత్యం ప్రయాతి సరయూం నదీమ్ || ౨౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "వృతః ప్రకృతిభిర్నిత్యం ప్రయాతి సరయూం నదీమ్ || ౨౯ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.60
అత్యంతసుఖసంవృద్ధః సుకుమారః సుఖోచితః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అత్యంతసుఖసంవృద్ధః సుకుమారః సుఖోచితః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.61
కథం న్వపరరాత్రేషు సరయూమవగాహతే || ౩౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కథం న్వపరరాత్రేషు సరయూమవగాహతే || ౩౦ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.62
పద్మపత్రేక్షణో వీరః శ్యామో నిరుదరో మహాన్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పద్మపత్రేక్షణో వీరః శ్యామో నిరుదరో మహాన్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.63
ధర్మజ్ఞః సత్యవాదీ చ హ్రీనిషేధో జితేంద్రియః || ౩౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ధర్మజ్ఞః సత్యవాదీ చ హ్రీనిషేధో జితేంద్రియః || ౩౧ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.64
ప్రియాభిభాషీ మధురో దీర్ఘబాహురరిందమః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రియాభిభాషీ మధురో దీర్ఘబాహురరిందమః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.65
సంత్యజ్య వివిధాన్ భోగానార్యం సర్వాత్మనా శ్రితః || ౩౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సంత్యజ్య వివిధాన్ భోగానార్యం సర్వాత్మనా శ్రితః || ౩౨ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.66
జితః స్వర్గస్తవ భ్రాత్రా భరతేన మహాత్మనా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జితః స్వర్గస్తవ భ్రాత్రా భరతేన మహాత్మనా |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.67
వనస్థమపి తాపస్యే యస్త్వామనువిధీయతే || ౩౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "వనస్థమపి తాపస్యే యస్త్వామనువిధీయతే || ౩౩ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.68
న పిత్ర్యమనువర్తంతే మాతృకం ద్విపదా ఇతి |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "న పిత్ర్యమనువర్తంతే మాతృకం ద్విపదా ఇతి |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.69
ఖ్యాతో లోకప్రవాదోఽయం భరతేనాన్యథా కృతః || ౩౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఖ్యాతో లోకప్రవాదోఽయం భరతేనాన్యథా కృతః || ౩౪ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.70
భర్తా దశరథో యస్యాః సాధుశ్చ భరతః సుతః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "భర్తా దశరథో యస్యాః సాధుశ్చ భరతః సుతః |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.71
కథం ను సాంబా కైకేయీ తాదృశీ క్రూరశీలినీ || ౩౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కథం ను సాంబా కైకేయీ తాదృశీ క్రూరశీలినీ || ౩౫ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.72
ఇత్యేవం లక్ష్మణే వాక్యం స్నేహాద్బ్రువతి ధార్మికే |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇత్యేవం లక్ష్మణే వాక్యం స్నేహాద్బ్రువతి ధార్మికే |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.73
పరివాదం జనన్యాస్తమసహన్ రాఘవోఽబ్రవీత్ || ౩౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పరివాదం జనన్యాస్తమసహన్ రాఘవోఽబ్రవీత్ || ౩౬ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.74
న తేఽంబా మధ్యమా తాత గర్హితవ్యా కథంచన |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "న తేఽంబా మధ్యమా తాత గర్హితవ్యా కథంచన |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.75
తామేవేక్ష్వాకునాథస్య భరతస్య కథాం కురు || ౩౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తామేవేక్ష్వాకునాథస్య భరతస్య కథాం కురు || ౩౭ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.76
నిశ్చితాపి హి మే బుద్ధిర్వనవాసే దృఢవ్రతా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "నిశ్చితాపి హి మే బుద్ధిర్వనవాసే దృఢవ్రతా |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.77
భరతస్నేహసంతప్తా బాలిశీక్రియతే పునః || ౩౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "భరతస్నేహసంతప్తా బాలిశీక్రియతే పునః || ౩౮ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.78
సంస్మరామ్యస్య వాక్యాని ప్రియాణి మధురాణి చ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సంస్మరామ్యస్య వాక్యాని ప్రియాణి మధురాణి చ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.79
హృద్యాన్యమృతకల్పాని మనః ప్రహ్లాదనాని చ || ౩౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "హృద్యాన్యమృతకల్పాని మనః ప్రహ్లాదనాని చ || ౩౯ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.80
కదా న్వహం సమేష్యామి భరతేన మహాత్మనా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కదా న్వహం సమేష్యామి భరతేన మహాత్మనా |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.81
శత్రుఘ్నేన చ వీరేణ త్వాయా చ రఘునందన || ౪౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శత్రుఘ్నేన చ వీరేణ త్వాయా చ రఘునందన || ౪౦ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.82
ఇత్యేవం విలపంస్తత్ర ప్రాప్య గోదావరీం నదీమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇత్యేవం విలపంస్తత్ర ప్రాప్య గోదావరీం నదీమ్ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.83
చక్రేఽభిషేకం కాకుత్స్థః సానుజః సహ సీతయా || ౪౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "చక్రేఽభిషేకం కాకుత్స్థః సానుజః సహ సీతయా || ౪౧ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.84
తర్పయిత్వాథ సలిలైస్తే పితౄన్ దైవతాని చ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తర్పయిత్వాథ సలిలైస్తే పితౄన్ దైవతాని చ |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.85
స్తువంతి స్మోదితం సూర్యం దేవతాశ్చ సమాహితాః || ౪౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "స్తువంతి స్మోదితం సూర్యం దేవతాశ్చ సమాహితాః || ౪౨ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.86
కృతాభిషేకః స రరాజ రామః

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృతాభిషేకః స రరాజ రామః" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.87
సీతాద్వితీయః సహ లక్ష్మణేన |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సీతాద్వితీయః సహ లక్ష్మణేన |" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.88
కృతాభిషేకో గిరిరాజపుత్ర్యా

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృతాభిషేకో గిరిరాజపుత్ర్యా" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.89
రుద్రః సనందీ భగవానివేశః || ౪౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (రామాయణతిలక వ్యాఖ్యానానుసారము): చలిగాలులు, హిమబిందువులతో ప్రకాశించు హేమంత రుతు ప్రాతఃకాలమున గోదావరి నదికి వెళ్ళుతూ లక్ష్మణుడు చేసిన రుతువర్ణన. అయోధ్యా నగర రాజభోగాలను విడిచి, నందిగ్రామమున జడధారియై నేలపై శయనించు భరతుని నిరుపమాన త్యాగశీలతను లక్ష్మణుడు కొనియాడగా, శ్రీరాముడు భావోద్వేగముతో స్పందించాడు. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "రుద్రః సనందీ భగవానివేశః || ౪౩ ||" ఈ శ్లోక భాగమునందు రామాయణ కథా క్రమము, ధర్మరక్షణ మరియు శ్రీరామచంద్రుని అప్రతిహత దివ్య తేజస్సు శాస్త్రీయ గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
శ్లోకం 3.16.90
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే షోడశః సర్గః || ౧౬ ||

ఇతి శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే సర్గ 16 సంపూర్ణము. ఈ పవిత్ర సర్గ పారాయణము వలన శ్రీరామచంద్రుని అనుగ్రహము, ధర్మబుద్ధి మరియు ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యములు ప్రాప్తిస్తాయి.

English Translation

Thus concludes Sarga 16 of Aranya Kanda in the epic Valmiki Ramayana, the revered Adi Kavya.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 16
← వెనుకటి సర్గ 15 (పంచవటీ ప్రవేశం & పర్ణశాలా నిర్మాణం (Panchavati Pravesam & Parnasala Nirmanam))తరువాతి సర్గ 17 (శూర్పణఖ ఆగమనం (Surpanakha Agamanam)) →
సర్గ 16 - హేమంత రుతు వర్ణన (Hemanta Rutu Varnana) దైవిక చిత్రం
సర్గ 1: మహర్షిసంఘ దర్శనం (Maharshi Sangha Darshanam)సర్గ 2: విరాధ రాక్షస దర్శనం (Viradha Rakshasa Darshanam)సర్గ 3: విరాధ సంవాదము & యుద్ధము (Viradha Samvadamu & Yuddhamu)సర్గ 4: విరాధ వధ & శాపవిమోచనము (Viradha Vadha & Sapavimochanamu)సర్గ 5: శరభంగ ఆశ్రమ దర్శనం & బ్రహ్మలోక గమనం (Sarabhanga Asrama Darshanam)సర్గ 6: మునుల శరణాగతి & రక్షోవధ ప్రతిజ్ఞ (Munula Saranagati & Rakshovadha Pratidnya)సర్గ 7: సుతీక్ష్ణ ఆశ్రమ ప్రవేశం (Suteekshna Asrama Pravesam)సర్గ 8: సుతీక్ష్ణుని వీడ్కోలు (Suteekshnuni Veedkolu)సర్గ 9: సీతాదేవి అహింసా ధర్మోపదేశం (Sita Devi Ahimsa Dharmopadesam)సర్గ 10: శ్రీరాముని శరణాగత రక్షణ సమర్థన (Sri Ramuni Saranagata Rakshana Samarthanam)సర్గ 11: అగస్త్యభ్రాత్రాశ్రమ దర్శనం & అగస్త్య మహిమ (Agastya Bhratrasrama & Agastya Mahima)సర్గ 12: అగస్త్యాశ్రమ ప్రవేశం & దివ్యాయుధ గ్రహణం (Agastyasrama Pravesam & Divyayudha Grahanam)సర్గ 13: పంచవటీ మార్గదర్శనం (Panchavati Margadarshanam)సర్గ 14: జటాయు దర్శనం & మైత్రి (Jatayu Darshanam & Maitri)సర్గ 15: పంచవటీ ప్రవేశం & పర్ణశాలా నిర్మాణం (Panchavati Pravesam & Parnasala Nirmanam)సర్గ 16: హేమంత రుతు వర్ణన (Hemanta Rutu Varnana)సర్గ 17: శూర్పణఖ ఆగమనం (Surpanakha Agamanam)సర్గ 18: శూర్పణఖ కర్ణనాసికా ఛేదం (Surpanakha Karna Nasika Chedam)సర్గ 19: శూర్పణఖ ఖరుని ఆశ్రయించుట (Surpanakha Kharuni Asrayinchuta)సర్గ 20: ఖరుని చతుర్దశ రాక్షస ప్రేరణ (Kharuni Chaturdasa Rakshasa Prerana)సర్గ 21: చతుర్దశరక్షోవధః (Chaturdasa Rakshovadha)సర్గ 22: శూర్పణఖా పునరాగమనం (Surpanakha Punaragamanam)సర్గ 23: ఖరుని చతుర్దశ సహస్ర సేనా ప్రస్థానం (Kharuni Chaturdasa Sahasra Sena Prasthanam)సర్గ 24: శ్రీరాముని యుద్ధ సన్నద్ధత (Sri Ramuni Yuddha Sannaddhata)సర్గ 25: రాక్షస సేనా నిర్మూలన (Rakshasa Sena Nirmulana)సర్గ 26: దూషణ వధ (Dushana Vadha)సర్గ 27: త్రిశిర వధ (Trishiro Vadha)సర్గ 28: ఖర ద్వంద్వ యుద్ధం (Khara Dwandwa Yuddham)సర్గ 29: శ్రీరామ ఖర సంవాదం (Sri Rama Khara Samvadam)సర్గ 30: ఖర వధ & దేవతల జయజయధ్వానాలు (Khara Vadha & Devatala Jayajayadhwanalu)సర్గ 31: అకంపన రావణ సంవాదం (Akampana Ravana Samvadam)సర్గ 32: శూర్పణఖ లంకా ప్రవేశం (Surpanakha Lanka Pravesam)సర్గ 33: శూర్పణఖ రాజనీతి ప్రబోధం (Surpanakha Rajaneeti Prabodham)సర్గ 34: శూర్పణఖ సీతా సౌందర్య వర్ణన (Surpanakha Sita Soundarya Varnana)సర్గ 35: రావణ మారీచ సమాగమం (Ravana Maricha Samagamam)సర్గ 36: మారీచుని హితవచనం (Marichuni Hitavachanam)సర్గ 37: మారీచుని పూర్వానుభవ కథనం (Marichuni Poorvanubhava Kathanam)సర్గ 38: మారీచుని దండకారణ్య భయోదంతం (Marichuni Dandakaranya Bhayodantam)సర్గ 39: మారీచుని ధర్మోపదేశం (Marichuni Dharmopadesam)సర్గ 40: రావణుని క్రోధాజ్ఞ (Ravana Krodhadnya)సర్గ 41: మారీచోద్యమః (Marichodyama)సర్గ 42: మాయామృగ దర్శనం (Mayamriga Darshanam)సర్గ 43: మాయామృగాకర్షణ & శ్రీరాముని వేట (Mayamrigakarshana & Sri Ramuni Veta)సర్గ 44: మారీచ వధ & కపట ఆర్తనాదం (Maricha Vadha & Kapata Artanadam)సర్గ 45: లక్ష్మణ ప్రస్థానం (Lakshmana Prasthanam)సర్గ 46: భిక్షురూప రావణ దర్శనం (Bhikshurupa Ravana Darshanam)సర్గ 47: రావణ మైథిలీ సంవాదం (Ravana Mythili Samvadam)సర్గ 48: రావణ ప్రరోచనం (Ravana Prarochanam)సర్గ 49: సీతాపహరణం (Sita Apaharanam)సర్గ 50: జటాయు సందర్శనం & హెచ్చరిక (Jatayu Sandarshanam & Heccharika)సర్గ 51: జటాయు రావణ ఘోర యుద్ధం (Jatayu Ravana Ghora Yuddham)సర్గ 52: జటాయు పతనం & సీతా విలాపం (Jatayu Patanam & Sita Vilapam)సర్గ 53: రావణాభితర్జనం (Ravana Abhitarjanam)సర్గ 54: ఆభరణ క్షేపణం (Abharana Kshepanam)సర్గ 55: లంకాంతఃపుర దర్శనం (Lanka Antahpura Darshanam)సర్గ 56: అశోకవన ప్రవేశం (Ashokavana Pravesam)సర్గ 57: రామ లక్ష్మణ సమాగమం (Rama Lakshmana Samagamam)సర్గ 58: పర్ణశాలా శూన్యతా దర్శనం (Parnasala Soonyata Darshanam)సర్గ 59: శ్రీరామ శోక విలాపం (Sri Rama Soka Vilapam)సర్గ 60: సీతాన్వేషణారంభం (Sitanveshana Arambham)సర్గ 61: శ్రీరామ శోక విలాపం (Sri Rama Soka Vilapam)సర్గ 62: శ్రీరామ శోకావేశం (Sri Rama Sokavesham)సర్గ 63: శ్రీరామ దీనాలాపం (Sri Rama Deenalapam)సర్గ 64: శ్రీరామ లోకసంహార సంకల్పం (Sri Rama Lokasamhara Sankalpam)సర్గ 65: లక్ష్మణ సాంత్వన వచనం (Lakshmana Santwana Vachanam)సర్గ 66: లక్ష్మణ ధర్మోపదేశం (Lakshmana Dharmopadesam)సర్గ 67: జటాయు దర్శనం (Jatayu Darshanam)సర్గ 68: జటాయు మోక్షం (Jatayu Moksham)సర్గ 69: క్రౌంచారణ్య ప్రవేశం & అయోముఖీ విరూపణం (Krauncharanya Pravesam & Ayomukhi Virupanam)సర్గ 70: కబంధ దర్శనం (Kabandha Darshanam)సర్గ 71: కబంధ బాహుచ్ఛేదం & శాపవృత్తాంతం (Kabandha Bahuchedam & Sapavruttantam)సర్గ 72: కబంధ సంస్కారం & సుగ్రీవ సఖ్యోపదేశం (Kabandha Samskaram & Sugriva Sakhyopadesam)సర్గ 73: మాతంగాశ్రమ పంపా మార్గదర్శనం (Matangasrama Pampa Margadarshanam)సర్గ 74: శబరీ ఆతిథ్యం & శబరీ మోక్షం (Shabari Atithyam & Shabari Moksham)సర్గ 75: పంపా సరోవర ప్రవేశం (Pampa Sarovara Pravesam - Aranyakanda Samapti)