ప్రధాన విషయమునకు వెళ్ళు

Aranyakanda: సర్గ 74 - శబరీ ఆతిథ్యం & శబరీ మోక్షం (Shabari Atithyam & Shabari Moksham)

110%

మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామ దర్శనము పొంది ఫలమూలములతో పూజించుట, యోగాగ్నియందు శరీరమును త్యజించి పరమపదము నొందుట.

శ్లోకం 3.74.1
|| శబరీస్వర్గప్రాప్తిః ||

శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణము అరణ్యకాండ సర్గ 74 శీర్షికా పరిచయము: "శబరీస్వర్గప్రాప్తిః". ఈ సర్గయందు మహర్షి వాల్మీకి రామాయణ దివ్య కథా వృత్తాంతాన్ని శాస్త్రీయ గౌరవముతో ఆవిష్కరించారు.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.2
తౌ కబంధేన తం మార్గం పంపాయా దర్శితం వనే |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తౌ కబంధేన తం మార్గం పంపాయా దర్శితం వనే |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.3
ప్రతస్థతుర్దిశం గృహ్య ప్రతీచీం నృవరాత్మజౌ || ౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రతస్థతుర్దిశం గృహ్య ప్రతీచీం నృవరాత్మజౌ || ౧ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.4
తౌ శైలేష్వాచితానేకాన్ క్షౌద్రకల్పఫలాన్ ద్రుమాన్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తౌ శైలేష్వాచితానేకాన్ క్షౌద్రకల్పఫలాన్ ద్రుమాన్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.5
వీక్షంతౌ జగ్మతుర్ద్రష్టుం సుగ్రీవం రామలక్ష్మణౌ || ౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "వీక్షంతౌ జగ్మతుర్ద్రష్టుం సుగ్రీవం రామలక్ష్మణౌ || ౨ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.6
కృత్వా చ శైలపృష్ఠే తు తౌ వాసం రామలక్ష్మణౌ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృత్వా చ శైలపృష్ఠే తు తౌ వాసం రామలక్ష్మణౌ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.7
పంపాయాః పశ్చిమం తీరం రాఘవావుపతస్థతుః || ౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పంపాయాః పశ్చిమం తీరం రాఘవావుపతస్థతుః || ౩ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.8
తౌ పుష్కరిణ్యాః పంపాయాస్తీరమాసాద్య పశ్చిమమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తౌ పుష్కరిణ్యాః పంపాయాస్తీరమాసాద్య పశ్చిమమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.9
అపశ్యతాం తతస్తత్ర శబర్యా రమ్యమాశ్రమమ్ || ౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అపశ్యతాం తతస్తత్ర శబర్యా రమ్యమాశ్రమమ్ || ౪ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.10
తౌ తమాశ్రమమాసాద్య ద్రుమైర్బహుభిరావృతమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తౌ తమాశ్రమమాసాద్య ద్రుమైర్బహుభిరావృతమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.11
సురమ్యమభివీక్షంతౌ శబరీమభ్యుపేయతుః || ౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "సురమ్యమభివీక్షంతౌ శబరీమభ్యుపేయతుః || ౫ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.12
తౌ చ దృష్ట్వా తదా సిద్ధా సముత్థాయ కృతాంజలిః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తౌ చ దృష్ట్వా తదా సిద్ధా సముత్థాయ కృతాంజలిః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.13
రామస్య పాదౌ జగ్రాహ లక్ష్మణస్య చ ధీమతః || ౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "రామస్య పాదౌ జగ్రాహ లక్ష్మణస్య చ ధీమతః || ౬ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.14
పాద్యమాచమనీయం చ సర్వం ప్రాదాద్యథావిధి |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పాద్యమాచమనీయం చ సర్వం ప్రాదాద్యథావిధి |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.15
తామువాచ తతో రామః శ్రమణీం సంశితవ్రతామ్ || ౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తామువాచ తతో రామః శ్రమణీం సంశితవ్రతామ్ || ౭ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.16
కచ్చిత్తే నిర్జితా విఘ్నాః కచ్చితే వర్ధతే తపః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కచ్చిత్తే నిర్జితా విఘ్నాః కచ్చితే వర్ధతే తపః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.17
కచ్చిత్తే నియతః క్రోధ ఆహారశ్చ తపోధనే || ౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కచ్చిత్తే నియతః క్రోధ ఆహారశ్చ తపోధనే || ౮ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.18
కచ్చిత్తే నియమాః ప్రాప్తాః కచ్చిత్తే మనసః సుఖమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కచ్చిత్తే నియమాః ప్రాప్తాః కచ్చిత్తే మనసః సుఖమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.19
కచ్చితే గురుశుశ్రూషా సఫలా చారుభాషిణి || ౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కచ్చితే గురుశుశ్రూషా సఫలా చారుభాషిణి || ౯ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.20
రామేణ తాపసీ పృష్టా సా సిద్ధా సిద్ధసమ్మతా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "రామేణ తాపసీ పృష్టా సా సిద్ధా సిద్ధసమ్మతా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.21
శశంస శబరీ వృద్ధా రామాయ ప్రత్యుపస్థితా || ౧౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శశంస శబరీ వృద్ధా రామాయ ప్రత్యుపస్థితా || ౧౦ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.22
అద్య ప్రాప్తా తపఃసిద్ధిస్తవ సందర్శనాన్మయా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అద్య ప్రాప్తా తపఃసిద్ధిస్తవ సందర్శనాన్మయా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.23
అద్య మే సఫలం తప్తం గురవశ్చ సుపూజితాః || ౧౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అద్య మే సఫలం తప్తం గురవశ్చ సుపూజితాః || ౧౧ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.24
అద్య మే సఫలం జన్మ స్వర్గశ్చైవ భవిష్యతి |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అద్య మే సఫలం జన్మ స్వర్గశ్చైవ భవిష్యతి |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.25
త్వయి దేవవరే రామ పూజితే పురుషర్షభ || ౧౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "త్వయి దేవవరే రామ పూజితే పురుషర్షభ || ౧౨ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.26
చక్షుషా తవ సౌమ్యేన పూతాఽస్మి రఘునందన |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "చక్షుషా తవ సౌమ్యేన పూతాఽస్మి రఘునందన |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.27
గమిష్యామ్యక్షయాన్ లోకాంస్త్వత్ప్రసాదాదరిందమ || ౧౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "గమిష్యామ్యక్షయాన్ లోకాంస్త్వత్ప్రసాదాదరిందమ || ౧౩ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.28
చిత్రకూటం త్వయి ప్రాప్తే విమానైరతులప్రభైః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "చిత్రకూటం త్వయి ప్రాప్తే విమానైరతులప్రభైః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.29
ఇతస్తే దివమారూఢా యానహం పర్యచారిషమ్ || ౧౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇతస్తే దివమారూఢా యానహం పర్యచారిషమ్ || ౧౪ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.30
తైశ్చాహముక్తా ధర్మజ్ఞైర్మహాభాగైర్మహర్షిభిః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తైశ్చాహముక్తా ధర్మజ్ఞైర్మహాభాగైర్మహర్షిభిః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.31
ఆగమిష్యతి తే రామః సుపుణ్యమిమమాశ్రమమ్ || ౧౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఆగమిష్యతి తే రామః సుపుణ్యమిమమాశ్రమమ్ || ౧౫ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.32
స తే ప్రతిగ్రహీతవ్యః సౌమిత్రిసహితోఽతిథిః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "స తే ప్రతిగ్రహీతవ్యః సౌమిత్రిసహితోఽతిథిః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.33
తం చ దృష్ట్వా వరాన్ లోకానక్షయాంస్త్వం గమిష్యసి || ౧౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తం చ దృష్ట్వా వరాన్ లోకానక్షయాంస్త్వం గమిష్యసి || ౧౬ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.34
మయా తు వివిధం వన్యం సంచితం పురుషర్షభ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "మయా తు వివిధం వన్యం సంచితం పురుషర్షభ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.35
తవార్థే పురుషవ్యాఘ్ర పంపాయాస్తీరసంభవమ్ || ౧౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తవార్థే పురుషవ్యాఘ్ర పంపాయాస్తీరసంభవమ్ || ౧౭ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.36
ఏవముక్తః స ధర్మాత్మా శబర్యా శబరీమిదమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఏవముక్తః స ధర్మాత్మా శబర్యా శబరీమిదమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.37
రాఘవః ప్రాహ విజ్ఞానే తాం నిత్యమబహిష్కృతామ్ || ౧౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "రాఘవః ప్రాహ విజ్ఞానే తాం నిత్యమబహిష్కృతామ్ || ౧౮ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.38
దనోః సకాశాత్తత్త్వేన ప్రభావం తే మహాత్మనః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దనోః సకాశాత్తత్త్వేన ప్రభావం తే మహాత్మనః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.39
శ్రుతం ప్రత్యక్షమిచ్ఛామి సంద్రష్టుం యది మన్యసే || ౧౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శ్రుతం ప్రత్యక్షమిచ్ఛామి సంద్రష్టుం యది మన్యసే || ౧౯ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.40
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా రామవక్త్రాద్వినిఃసృతమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా రామవక్త్రాద్వినిఃసృతమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.41
శబరీ దర్శయామాస తావుభౌ తద్వనం మహత్ || ౨౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "శబరీ దర్శయామాస తావుభౌ తద్వనం మహత్ || ౨౦ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.42
పశ్య మేఘఘనప్రఖ్యం మృగపక్షిసమాకులమ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పశ్య మేఘఘనప్రఖ్యం మృగపక్షిసమాకులమ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.43
మతంగవనమిత్యేవ విశ్రుతం రఘునందన || ౨౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "మతంగవనమిత్యేవ విశ్రుతం రఘునందన || ౨౧ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.44
ఇహ తే భావితాత్మానో గురవో మే మహావనే |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇహ తే భావితాత్మానో గురవో మే మహావనే |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.45
జుహవాంచక్రిరే తీర్థం మంత్రవన్మంత్రపూజితమ్ || ౨౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జుహవాంచక్రిరే తీర్థం మంత్రవన్మంత్రపూజితమ్ || ౨౨ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.46
ఇయం ప్రత్యక్‍స్థలీ వేదిర్యత్ర తే మే సుసత్కృతాః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇయం ప్రత్యక్‍స్థలీ వేదిర్యత్ర తే మే సుసత్కృతాః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.47
పుష్పోపహారం కుర్వంతి శ్రమాదుద్వేపిభిః కరైః || ౨౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పుష్పోపహారం కుర్వంతి శ్రమాదుద్వేపిభిః కరైః || ౨౩ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.48
తేషాం తపఃప్రభావేణ పశ్యాద్యాపి రఘూద్వహ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తేషాం తపఃప్రభావేణ పశ్యాద్యాపి రఘూద్వహ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.49
ద్యోతయంతి దిశః సర్వాః శ్రియా వేద్యోఽతులప్రభాః || ౨౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ద్యోతయంతి దిశః సర్వాః శ్రియా వేద్యోఽతులప్రభాః || ౨౪ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.50
అశక్నువద్భిస్తైర్గంతుముపవాసశ్రమాలసైః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అశక్నువద్భిస్తైర్గంతుముపవాసశ్రమాలసైః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.51
చింతితేఽభ్యాగతాన్ పశ్య సహితాన్ సప్త సాగరాన్ || ౨౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "చింతితేఽభ్యాగతాన్ పశ్య సహితాన్ సప్త సాగరాన్ || ౨౫ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.52
కృతాభిషేకైస్తైర్న్యస్తా వల్కలాః పాదపేష్విహ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృతాభిషేకైస్తైర్న్యస్తా వల్కలాః పాదపేష్విహ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.53
అద్యాపి నావశుష్యంతి ప్రదేశే రఘునందన || ౨౬ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అద్యాపి నావశుష్యంతి ప్రదేశే రఘునందన || ౨౬ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.54
దేవకార్యాణి కుర్వద్భిర్యానీమాని కృతాని వై |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దేవకార్యాణి కుర్వద్భిర్యానీమాని కృతాని వై |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.55
పుష్పైః కువలయైః సార్ధం మ్లానత్వం నోపయాంతి వై || ౨౭ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "పుష్పైః కువలయైః సార్ధం మ్లానత్వం నోపయాంతి వై || ౨౭ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.56
కృత్స్నం వనమిదం దృష్టం శ్రోతవ్యం చ శ్రుతం త్వయా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "కృత్స్నం వనమిదం దృష్టం శ్రోతవ్యం చ శ్రుతం త్వయా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.57
తదిచ్ఛామ్యభ్యనుజ్ఞాతా త్యక్తుమేతత్ కలేవరమ్ || ౨౮ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తదిచ్ఛామ్యభ్యనుజ్ఞాతా త్యక్తుమేతత్ కలేవరమ్ || ౨౮ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.58
తేషామిచ్ఛామ్యహం గంతుం సమీపం భావితాత్మనామ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తేషామిచ్ఛామ్యహం గంతుం సమీపం భావితాత్మనామ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.59
మునీనామాశ్రమో యేషామహం చ పరిచారిణీ || ౨౯ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "మునీనామాశ్రమో యేషామహం చ పరిచారిణీ || ౨౯ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.60
ధర్మిష్ఠం తు వచః శ్రుత్వా రాఘవః సహలక్ష్మణః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ధర్మిష్ఠం తు వచః శ్రుత్వా రాఘవః సహలక్ష్మణః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.61
ప్రహర్షమతులం లేభే ఆశ్చర్యమితి తత్త్వతః || ౩౦ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ప్రహర్షమతులం లేభే ఆశ్చర్యమితి తత్త్వతః || ౩౦ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.62
తామువాచ తతో రామః శ్రమణీం సంశితవ్రతామ్ |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తామువాచ తతో రామః శ్రమణీం సంశితవ్రతామ్ |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.63
అర్చితోఽహం త్వయా భక్త్యా గచ్ఛ కామం యథాసుఖమ్ || ౩౧ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అర్చితోఽహం త్వయా భక్త్యా గచ్ఛ కామం యథాసుఖమ్ || ౩౧ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.64
ఇత్యుక్తా జటిలా వృద్ధా చీరకృష్ణాజినాంబరా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "ఇత్యుక్తా జటిలా వృద్ధా చీరకృష్ణాజినాంబరా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.65
తస్మిన్ముహూర్తే శబరీ దేహం జీర్ణం జిహాసతీ || ౩౨ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తస్మిన్ముహూర్తే శబరీ దేహం జీర్ణం జిహాసతీ || ౩౨ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.66
అనుజ్ఞాతా తు రామేణ హుత్వాఽఽత్మానం హుతాశనే |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "అనుజ్ఞాతా తు రామేణ హుత్వాఽఽత్మానం హుతాశనే |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.67
జ్వలత్పావకసంకాశా స్వర్గమేవ జాగమ సా || ౩౩ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "జ్వలత్పావకసంకాశా స్వర్గమేవ జాగమ సా || ౩౩ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.68
దివ్యాభరణసంయుక్తా దివ్యమాల్యానులేపనా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దివ్యాభరణసంయుక్తా దివ్యమాల్యానులేపనా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.69
దివ్యాంబరధరా తత్ర బభూవ ప్రియదర్శనా || ౩౪ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "దివ్యాంబరధరా తత్ర బభూవ ప్రియదర్శనా || ౩౪ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.70
విరాజయంతీ తం దేశం విద్యుత్సౌదామినీ యథా |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "విరాజయంతీ తం దేశం విద్యుత్సౌదామినీ యథా |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.71
యత్ర తే సుకృతాత్మానో విహరంతి మహర్షయః |

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "యత్ర తే సుకృతాత్మానో విహరంతి మహర్షయః |" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.72
తత్పుణ్యం శబరీస్థానం జగమాత్మసమాధినా || ౩౫ ||

తాత్పర్యార్థ వివరణ (శ్రీ గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యానానుసారము): మాతంగాశ్రమమున వృద్ధ తపస్విని శబరి శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మములకు అర్ఘ్యపాద్యాదులొసంగి, తాను భక్తితో సేకరించిన మధుర ఫలములను సమర్పించిన పరమ భక్తి ఘట్టము. శ్రీరాముని అనుమతితో యోగాగ్నియందు శరీరమును దహించి, దివ్యరూపమును ధరించి శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును (మోక్షమును) పొందెను. విశేషార్థము: శ్లోక భాగము: "తత్పుణ్యం శబరీస్థానం జగమాత్మసమాధినా || ౩౫ ||" ఈ పవిత్ర శ్లోకమునందు వాల్మీకి రామాయణ అరణ్యకాండ దివ్య కథా సందర్భము, భక్తవాత్సల్యము మరియు ధర్మరక్షణ శాస్త్రీయ పాండిత్య గౌరవముతో వివరింపబడినవి.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
శ్లోకం 3.74.73
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే చతుః సప్తతితమః సర్గః || ౭౪ ||

ఇతి శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే సర్గ 74 సంపూర్ణము. ఈ పవిత్ర సర్గ పారాయణము వలన శ్రీరామచంద్రుని దివ్యానుగ్రహము, భక్తిముక్తులు మరియు సమస్త సంకట నివారణ చేకూరుతాయి.

English Translation

Thus concludes Sarga 74 of Aranya Kanda in the epic Valmiki Ramayana, the revered Adi Kavya.

📍 మూలం: వాల్మీకి రామాయణము, అరణ్యకాండ, సర్గ 74
← వెనుకటి సర్గ 73 (మాతంగాశ్రమ పంపా మార్గదర్శనం (Matangasrama Pampa Margadarshanam))తరువాతి సర్గ 75 (పంపా సరోవర ప్రవేశం (Pampa Sarovara Pravesam - Aranyakanda Samapti)) →
సర్గ 74 - శబరీ ఆతిథ్యం & శబరీ మోక్షం (Shabari Atithyam & Shabari Moksham) దైవిక చిత్రం
సర్గ 1: మహర్షిసంఘ దర్శనం (Maharshi Sangha Darshanam)సర్గ 2: విరాధ రాక్షస దర్శనం (Viradha Rakshasa Darshanam)సర్గ 3: విరాధ సంవాదము & యుద్ధము (Viradha Samvadamu & Yuddhamu)సర్గ 4: విరాధ వధ & శాపవిమోచనము (Viradha Vadha & Sapavimochanamu)సర్గ 5: శరభంగ ఆశ్రమ దర్శనం & బ్రహ్మలోక గమనం (Sarabhanga Asrama Darshanam)సర్గ 6: మునుల శరణాగతి & రక్షోవధ ప్రతిజ్ఞ (Munula Saranagati & Rakshovadha Pratidnya)సర్గ 7: సుతీక్ష్ణ ఆశ్రమ ప్రవేశం (Suteekshna Asrama Pravesam)సర్గ 8: సుతీక్ష్ణుని వీడ్కోలు (Suteekshnuni Veedkolu)సర్గ 9: సీతాదేవి అహింసా ధర్మోపదేశం (Sita Devi Ahimsa Dharmopadesam)సర్గ 10: శ్రీరాముని శరణాగత రక్షణ సమర్థన (Sri Ramuni Saranagata Rakshana Samarthanam)సర్గ 11: అగస్త్యభ్రాత్రాశ్రమ దర్శనం & అగస్త్య మహిమ (Agastya Bhratrasrama & Agastya Mahima)సర్గ 12: అగస్త్యాశ్రమ ప్రవేశం & దివ్యాయుధ గ్రహణం (Agastyasrama Pravesam & Divyayudha Grahanam)సర్గ 13: పంచవటీ మార్గదర్శనం (Panchavati Margadarshanam)సర్గ 14: జటాయు దర్శనం & మైత్రి (Jatayu Darshanam & Maitri)సర్గ 15: పంచవటీ ప్రవేశం & పర్ణశాలా నిర్మాణం (Panchavati Pravesam & Parnasala Nirmanam)సర్గ 16: హేమంత రుతు వర్ణన (Hemanta Rutu Varnana)సర్గ 17: శూర్పణఖ ఆగమనం (Surpanakha Agamanam)సర్గ 18: శూర్పణఖ కర్ణనాసికా ఛేదం (Surpanakha Karna Nasika Chedam)సర్గ 19: శూర్పణఖ ఖరుని ఆశ్రయించుట (Surpanakha Kharuni Asrayinchuta)సర్గ 20: ఖరుని చతుర్దశ రాక్షస ప్రేరణ (Kharuni Chaturdasa Rakshasa Prerana)సర్గ 21: చతుర్దశరక్షోవధః (Chaturdasa Rakshovadha)సర్గ 22: శూర్పణఖా పునరాగమనం (Surpanakha Punaragamanam)సర్గ 23: ఖరుని చతుర్దశ సహస్ర సేనా ప్రస్థానం (Kharuni Chaturdasa Sahasra Sena Prasthanam)సర్గ 24: శ్రీరాముని యుద్ధ సన్నద్ధత (Sri Ramuni Yuddha Sannaddhata)సర్గ 25: రాక్షస సేనా నిర్మూలన (Rakshasa Sena Nirmulana)సర్గ 26: దూషణ వధ (Dushana Vadha)సర్గ 27: త్రిశిర వధ (Trishiro Vadha)సర్గ 28: ఖర ద్వంద్వ యుద్ధం (Khara Dwandwa Yuddham)సర్గ 29: శ్రీరామ ఖర సంవాదం (Sri Rama Khara Samvadam)సర్గ 30: ఖర వధ & దేవతల జయజయధ్వానాలు (Khara Vadha & Devatala Jayajayadhwanalu)సర్గ 31: అకంపన రావణ సంవాదం (Akampana Ravana Samvadam)సర్గ 32: శూర్పణఖ లంకా ప్రవేశం (Surpanakha Lanka Pravesam)సర్గ 33: శూర్పణఖ రాజనీతి ప్రబోధం (Surpanakha Rajaneeti Prabodham)సర్గ 34: శూర్పణఖ సీతా సౌందర్య వర్ణన (Surpanakha Sita Soundarya Varnana)సర్గ 35: రావణ మారీచ సమాగమం (Ravana Maricha Samagamam)సర్గ 36: మారీచుని హితవచనం (Marichuni Hitavachanam)సర్గ 37: మారీచుని పూర్వానుభవ కథనం (Marichuni Poorvanubhava Kathanam)సర్గ 38: మారీచుని దండకారణ్య భయోదంతం (Marichuni Dandakaranya Bhayodantam)సర్గ 39: మారీచుని ధర్మోపదేశం (Marichuni Dharmopadesam)సర్గ 40: రావణుని క్రోధాజ్ఞ (Ravana Krodhadnya)సర్గ 41: మారీచోద్యమః (Marichodyama)సర్గ 42: మాయామృగ దర్శనం (Mayamriga Darshanam)సర్గ 43: మాయామృగాకర్షణ & శ్రీరాముని వేట (Mayamrigakarshana & Sri Ramuni Veta)సర్గ 44: మారీచ వధ & కపట ఆర్తనాదం (Maricha Vadha & Kapata Artanadam)సర్గ 45: లక్ష్మణ ప్రస్థానం (Lakshmana Prasthanam)సర్గ 46: భిక్షురూప రావణ దర్శనం (Bhikshurupa Ravana Darshanam)సర్గ 47: రావణ మైథిలీ సంవాదం (Ravana Mythili Samvadam)సర్గ 48: రావణ ప్రరోచనం (Ravana Prarochanam)సర్గ 49: సీతాపహరణం (Sita Apaharanam)సర్గ 50: జటాయు సందర్శనం & హెచ్చరిక (Jatayu Sandarshanam & Heccharika)సర్గ 51: జటాయు రావణ ఘోర యుద్ధం (Jatayu Ravana Ghora Yuddham)సర్గ 52: జటాయు పతనం & సీతా విలాపం (Jatayu Patanam & Sita Vilapam)సర్గ 53: రావణాభితర్జనం (Ravana Abhitarjanam)సర్గ 54: ఆభరణ క్షేపణం (Abharana Kshepanam)సర్గ 55: లంకాంతఃపుర దర్శనం (Lanka Antahpura Darshanam)సర్గ 56: అశోకవన ప్రవేశం (Ashokavana Pravesam)సర్గ 57: రామ లక్ష్మణ సమాగమం (Rama Lakshmana Samagamam)సర్గ 58: పర్ణశాలా శూన్యతా దర్శనం (Parnasala Soonyata Darshanam)సర్గ 59: శ్రీరామ శోక విలాపం (Sri Rama Soka Vilapam)సర్గ 60: సీతాన్వేషణారంభం (Sitanveshana Arambham)సర్గ 61: శ్రీరామ శోక విలాపం (Sri Rama Soka Vilapam)సర్గ 62: శ్రీరామ శోకావేశం (Sri Rama Sokavesham)సర్గ 63: శ్రీరామ దీనాలాపం (Sri Rama Deenalapam)సర్గ 64: శ్రీరామ లోకసంహార సంకల్పం (Sri Rama Lokasamhara Sankalpam)సర్గ 65: లక్ష్మణ సాంత్వన వచనం (Lakshmana Santwana Vachanam)సర్గ 66: లక్ష్మణ ధర్మోపదేశం (Lakshmana Dharmopadesam)సర్గ 67: జటాయు దర్శనం (Jatayu Darshanam)సర్గ 68: జటాయు మోక్షం (Jatayu Moksham)సర్గ 69: క్రౌంచారణ్య ప్రవేశం & అయోముఖీ విరూపణం (Krauncharanya Pravesam & Ayomukhi Virupanam)సర్గ 70: కబంధ దర్శనం (Kabandha Darshanam)సర్గ 71: కబంధ బాహుచ్ఛేదం & శాపవృత్తాంతం (Kabandha Bahuchedam & Sapavruttantam)సర్గ 72: కబంధ సంస్కారం & సుగ్రీవ సఖ్యోపదేశం (Kabandha Samskaram & Sugriva Sakhyopadesam)సర్గ 73: మాతంగాశ్రమ పంపా మార్గదర్శనం (Matangasrama Pampa Margadarshanam)సర్గ 74: శబరీ ఆతిథ్యం & శబరీ మోక్షం (Shabari Atithyam & Shabari Moksham)సర్గ 75: పంపా సరోవర ప్రవేశం (Pampa Sarovara Pravesam - Aranyakanda Samapti)